Edisonun köməkçisi Con Van Nostrand Dorr 1950-ci illərdə avtomobil yolunun kənarına çəkdirdiyi sadə ağ xəttlə nəqliyyatda əsl inqilaba imza atdı. Bürokratiyanın əvvəlcə rədd etdiyi bu fikir bu gün dünya üzrə hər gün milyonlarla insanın təhlükəsizliyini təmin edir.

HİT.az xəbər verir ki, Con Van Nostrand Dorr XIX əsrin sonlarında Tomas Edisonun köməkçisi kimi başladığı karyerasında müasir mühəndisliyin simasını dəyişdirən çoxsaylı yeniliklərə imza atan dahi mütəxəssis idi.

Kimya mühəndisliyi, metallurgiya və ətraf mühitin qorunması kimi müxtəlif sahələrdə həyata keçirdiyi yeniliklərlə tanınan Dorr 1949-cu ildə həmkarları tərəfindən “öz dövründə bütün mühəndislərdən daha çox töhfə verən şəxs” kimi təltif edilmişdi.

Lakin Dorrun tarixdə qoyduğu ən böyük iz laboratoriyada hazırladığı mürəkkəb düsturlarla deyil, bu gün demək olar ki, hər avtomobil yolunun sağ tərəfində gördüyümüz və həyat xilas edən mühəndislik həlli — “kənar xətti” ilə bağlıdır.

Dorrun bu böyük mübarizəsi texniki zərurətdən deyil, insani müşahidədən başlayıb. 1950-ci illərdə ixtiraçı həyat yoldaşının gecə sürərkən qarşıdan gələn avtomobillərin faralarının yaratdığı parıltı səbəbindən yolu seçməkdə çətinlik çəkdiyini və yolun sərhədlərini müəyyən edə bilmədiyi üçün təhlükəli vəziyyətlərlə üzləşdiyini müşahidə edib.

Həmin dövrdə yolların xarici sərhədlərini göstərən heç bir işarələmə yox idi. Bu vəziyyət sürücülərin təhlükəsiz istiqamət tapmaq üçün yolun ortasına yaxın hərəkət etməsinə, qarşıdan avtomobil gələndə isə qəfil manevrlər edərək yol kənarındakı xəndəklərə düşməsinə səbəb olurdu.

Nəqliyyat qəzalarının indiki dövrlə müqayisədə iki dəfə çox olduğu həmin illərdə yollar sanki ölümcül labirintləri xatırladırdı.

İxtiraçı hesab edirdi ki, sadə bir həll — yolun sağ kənarına çəkiləcək ağ xətt — sürücülərə aydın istiqamət göstərəcək və yaranmış xaosu aradan qaldıracaq.

Lakin həmin dövrün yol idarəçiliyi bürokratiyası bu ideyanı “bahalı” və “lazımsız” hesab edərək rədd etdi.

Dorr təslim olmaq əvəzinə öz imkanları hesabına kampaniyaya başladı. O, Qrinviç və Stamford arasındakı yollarda şəxsi vəsaiti ilə sınaq layihəsi həyata keçirdi.

Nəticələr isə bürokratların narahatlıqlarını əsassız göstərdi. “Ölüm vadisi” kimi tanınan və ağ xətlərin tətbiq edildiyi ərazidə cəmi altı ay ərzində ölümcül qəzaların sayı 55 faiz azaldı.

Bu uğur ictimaiyyətin və mətbuatın böyük dəstəyini qazandı. Dorr israrlı mübarizəsi ilə texniki yanaşmalardakı qərəzləri aradan qaldırdı və avtomobil yollarının təhlükəsizliyi anlayışını tamamilə dəyişdi.

Cəmi on il ərzində bu tətbiq ABŞ üzrə məcburi standart halına gəldi.

Bu gün sükan arxasında olan hər bir sürücü fərqində olmasa da, Con Van Nostrand Dorrun ağ xətlərinə güvənərək hərəkət edir.

Onun kimya mühəndisliyindəki uğurları akademik nəşrlərdə qalsa da, Dorrun yaratdığı bu “görünməz miras” hər gün milyonlarla insanı qəzalardan qoruyaraq həyatımızın ayrılmaz hissəsinə çevrilib.

Samir