İsrailin şimalında tapılan, təxminən 700 min il yaşı olan qədim fil dişi alimlərə tarixdən əvvəlki dövrün təbiətini yenidən təsəvvür etməyə imkan verib. Araşdırma nəticəsində məlum olub ki, həmin ərazidə sıx meşələr, çaylar, bataqlıqlar və zəngin bitki örtüyü mövcud olub. Bu təbii şərait həm nəhəng heyvanların, həm də qədim insan qruplarının yaşaması üçün əlverişli olub.
HİT.az xəbər verir ki, bu barədə “ScienceDaily” nəşri məlumat yayıb.
Tapıntı İsrailin şimalındakı Gesher Benot Yaakov arxeoloji ərazisində aşkarlanıb. Burada qədim filin böyük azı dişi və fil sümüyü fraqmentləri ilə yanaşı, daş alətlər də tapılıb. Bazaltdan hazırlanmış əl baltaları və zərb alətləri Aşel mədəniyyətinə aid edilir. Bu mədəniyyət insanlıq tarixində daş alətlərin ən qədim və geniş yayılmış hazırlanma ənənələrindən biri hesab olunur.
Tədqiqat Hayfa Universitetinin alimlərinin rəhbərliyi ilə aparılıb və nəticələri “Quaternary Science Reviews” jurnalında dərc edilib. Araşdırmada kompüter tomoqrafiyası, 3D modelləşdirmə, dişin mikroskopik aşınma analizi, izotop ölçmələri və polen tədqiqatlarından istifadə olunub.
Məlum olub ki, qalıqlar düz dişli fil kimi tanınan *Palaeoloxodon antiquus* növünə məxsusdur. Bu nəhəng heyvan pleystosen dövrünün ən iri quru məməlilərindən biri olub.
Alimlər filin dişində qorunub saxlanılan kimyəvi izləri araşdıraraq onun yaşadığı mühit və qidalanması barədə məlumat əldə ediblər. Nəticələr ərazidə davamlı su mənbələrinin olduğunu göstərib. Yaxınlıqdakı çöküntülərdə tapılan polen nümunələri isə qamış, cil, söyüd və yulğun kimi bitkilərin, eləcə də su bitkilərinin geniş yayıldığını üzə çıxarıb.
Qədim insanların miqrasiya yolu
Tapıntının əhəmiyyəti onun yerləşdiyi coğrafiya ilə də bağlıdır. Hula vadisi Afrika ilə Avrasiyanı birləşdirən Levant dəhlizinin üzərində yerləşir. Bu təbii keçid qədim insanların və heyvanların qitələr arasında hərəkətində mühüm rol oynayıb.
Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, çaylar, bataqlıqlar, meşələr və otlaqlarla zəngin olan ərazi uzun müddət sabit ekoloji sığınacaq rolunu oynayıb. Buradakı su və qida ehtiyatları bölgədən keçən qədim insan qruplarının yaşaması və yeni ərazilərə uyğunlaşması üçün əlverişli şərait yaradıb.
Professor Şaronun sözlərinə görə, yüz minlərlə il əvvəl insanların və heyvanların ətraf mühitdəki dəyişikliklərə necə uyğunlaşdığını öyrənmək insan növünün formalaşmasına təsir edən amilləri daha yaxşı anlamağa kömək edir.
Alimlər vurğulayırlar ki, qədim fosillərlə yanaşı, onların tapıldığı landşaftın da araşdırılması vacibdir. Çünki su, bitki örtüyü və heyvan ehtiyatları qədim insanların harada yaşaya, hansı istiqamətdə hərəkət edə və necə sağ qala biləcəyini müəyyənləşdirən əsas amillərdən olub.
Samir
