Türkmənistanın uçsuz-bucaqsız Qaraqum çölündə onillərdir səmanı qırmızıya boyayan nəhəng od çuxuru hazırda səssiz bir transformasiya mərhələsinə daxil olub. Xalq arasında “Cəhənnəm qapısı” adlandırılan bu ikonlaşmış krater yarım əsrdən çoxdur davam edən güclü parıltısını itirməyə başlayıb.
HİT.az xəbər verir ki, uzun illər ərzində nəzarətdən çıxan və bölgə turizminin mərkəzinə çevrilən alovların zəifləməsi ilk baxışda ekoloji uğur kimi görünsə də, məsələnin arxa planında görünməz bir təhlükə dayanır.
Bu nəhəng kraterin yaranma hekayəsi əslində mühəndislik səhvinin mirasıdır. 1971-ci ildə sovet mütəxəssislərinin neft axtarışı zamanı yer səthinin çökməsi nəticəsində yeraltı təbii qaz yuxarı qalxdı. Zəhərli qazın ətrafa yayılmasının qarşısını almaq üçün mühəndislər çuxuru yandırdılar və alovun bir neçə həftəyə sönəcəyini düşündülər. Lakin yerin dərinliklərindən gələn qaz axını dayanmadı və 70 metr enindəki bu boşluq 50 ildən artıqdır ki, yanan nəhəng məşələ çevrildi. Türkmənistan dövlət rəsmiləri son dövrlərdə kraterin əvvəlki parlaqlığını itirdiyini və alovların əhəmiyyətli dərəcədə zəiflədiyini təsdiqləyir.
Dövlət enerji şirkəti “Turkmengaz”ın məlumatına görə, kraterdəki alovların gücü 2025-ci il göstəricilərinə əsasən üç dəfə azalıb. Hökumət bu dəyişimi qaz çıxarış quyularında aparılan işlərlə izah etsə də, peyk görüntüləri alovların bu müdaxilələrdən xeyli əvvəl zəiflədiyini göstərir. Əsas problem isə alovun sönməsi ilə birlikdə ortaya çıxacaq sızıntının xarakteridir. Krater yandığı müddətdə metan qazı karbon dioksidə çevrilir, lakin alov sönərsə atmosferə birbaşa xam metan yayılacaq. Metan qazı istiliyi saxlama baxımından karbon dioksiddən təxminən 30 dəfə daha güclü olduğu üçün bu proses qlobal istiləşməni sürətləndirə bilər.
Hazırkı ölçmələr kraterdən saatda orta hesabla 1300 kiloqram metan sızdığını göstərir. Alovların tamamilə sönməsi yalnız vizual mənzərənin sonu deyil, həm də nəzarəti çətin bir ekoloji böhranın başlanğıcı kimi qiymətləndirilir. Alimlər hesab edirlər ki, kraterin tam sönməməsi hazırda planet üçün ən təhlükəsiz ssenarilərdən biridir. Bu səbəbdən Qaraqum çölündəki bu nəhəng alov mənbəyi təkcə turistik cazibə deyil, eyni zamanda təhlükəli qazın qismən “filtrasiya” mexanizmi kimi mövcudluğunu davam etdirir.
Samir
