130 ildən çox əvvəl Efiopiyada odun çatışmazlığının qarşısını almaq üçün Avstraliyadan gətirilən ağaclar kütləvi şəkildə əkilib. Lakin bu gün həmin ərazilərdə torpaq sözün əsl mənasında nəmlik çatışmazlığından çatlayır. Nəhəng əkin sahələri səbəbindən bəzi yerlərdə torpağın rütubəti 51,1 faiz azalıb, çaylar və bulaqlar isə göz qabağında dayazlaşır.
HİT.az xəbər verir ki, bu barədə “The Times of India” yazır.
Bu ekoloji tələnin tarixi 1894–1895-ci illərdə imperator II Menelikin hakimiyyəti dövrünə gedib çıxır. Paytaxt Əddis-Əbəbə sürətlə böyüyürdü və həm isinmək, həm də tikinti üçün odun çatışmazlığı kritik həddə çatmışdı. Buna görə də hakimiyyət evkalipt ağacına üstünlük verdi. Yad mənşəli bu ağac inanılmaz sürətlə böyüyür və qısa müddətdə gəlir gətirirdi.
İllər keçdikcə evkalipt plantasiyalarının sahəsi 506 min hektara çatdı. Bu, hazırda bütün Şərqi Afrikada ən yüksək göstəricidir.
Lakin sürətli odun istehsalının bədəli olduqca ağır oldu. “The Scientific World Journal” üçün aparılan araşdırmada alimlər müəyyən ediblər ki, evkaliptin güclü kök sistemi yeraltı su ehtiyatlarını özünə çəkən güclü nasos kimi fəaliyyət göstərir.
Ölkənin mərkəzi dağlıq ərazilərində bu cür əkinlər nəticəsində bulaqların su sərfi 48,9 faiz azalıb. Tana gölü hövzəsində isə yeraltı suların səviyyəsi sutka ərzində bir neçə santimetr dəyişir.
Mövcud məlumatlara görə, yalnız bir yetkin evkalipt ağacı sutkada 20–40 litr su buxarlada bilər. *Eucalyptus grandis* kimi bəzi növlər quraqlıq zamanı yerli şam ağaclarından iki dəfə, eyni ölçüdə olan digər ağaclardan isə beş dəfə çox su sərf edir.
Bundan əlavə, ağacların kəsilməsi zamanı torpaqdakı azot, fosfor və kalium ehtiyatları da geri dönməz şəkildə yuyulur. Nəticədə yaxınlıqdakı bitkilər də bu suya və qida maddələrinə tələbatı yüksək olan ağacların yanında məhv olur.
Buna baxmayaraq, mütəxəssislər yaşıl əkin sahələrinin tamamilə məhv edilməsinə çağırmırlar. Çünki evkalipt ağaclarının oduncağı hələ də minlərlə ailənin dolanışıq mənbəyidir və təbii meşələrin qalan hissəsini qırılmaqdan qoruyur.
2026-cı ildə aparılan yeni təhlildə tədqiqatçılar Yohannes Helae və Kiros Getaçev ağacların çay və dərələrdən uzaqda əkilməsini, həmçinin onların akasiya və kordiya kimi yerli növlərlə növbələşdirilməsini təklif edirlər. Onların fikrincə, bu tədbirlər kəndlərin su çatışmazlığı səbəbindən yaranan böhranını dayandırmağa kömək edə bilər.
Samir
