66 milyon il yaşı olan daşlaşmış peyində qorunub qalmış lələk alimlərə müasir quşların əcdadlarının dinozavrları məhv edən kütləvi yox olmaq hadisəsindən niyə sağ çıxdığını, digər quşların isə bunu bacarmadığını anlamağa kömək edib. Bunun səbəbi daha mükəmməl və istiliyi daha yaxşı saxlayan lələk örtüyü ola bilər. 

HİT.az xəbər verir ki, tədqiqatın nəticələri “Current Biology” jurnalında dərc olunub.

Tapıntını Çikaqodakı Fild Muzeyinin alimləri bir sıra digər elmi müəssisələrin əməkdaşları ilə birlikdə araşdırıblar. Daşlaşmış pey parçasında – koprolitdə – bir neçə lələk, həmçinin kiçik balıq pulcuqları və hesperornisəbənzər quşlar qrupuna aid quşun ayaq sümükləri aşkarlanıb. Kompüter tomoqrafiyası alimlərə lələklərin üçölçülü quruluşunu ən xırda detallarına qədər araşdırmağa imkan verib.

Asteroidin Yerə düşməsi kəskin soyuma və günəş işığının çatışmazlığı ilə müşayiət olunan “zərbə qışı”na səbəb olub. Tədqiqat müəlliflərinin fikrincə, müasir həqiqi quşlardakı kimi daha mükəmməl istilik izolyasiyasına malik lələk örtüyü olan quşlar bədən temperaturunu daha yaxşı qoruyub saxlaya bildikləri üçün sağ qalıblar. Daha primitiv lələklərə malik hesperornisəbənzərlər və enantiornislər isə kifayət qədər istilik qorumasına malik olmadıqları üçün məhv olublar.

Beləliklə, bu gün bizə tanış olan lələklər sadəcə bəzək və ya uçuşa uyğunlaşma vasitəsi deyil, həm də planetdə baş vermiş fəlakətdən sağ çıxmaq üçün həlledici amil olmuş ola bilər. Tapıntının əhəmiyyəti həm də ondadır ki, lələk kimi yumşaq toxumalar olduqca nadir hallarda qorunub saxlanılır. Daşlaşmış pey isə gözlənilmədən onlar üçün yaxşı “zaman kapsulu” rolunu oynayıb.

Koprolitlər – daşlaşmış pey – qədim heyvanların qidalanması və xarici görünüşü haqqında qiymətli məlumat mənbəyidir. Onlarda adi çöküntülərdə demək olar ki, rast gəlinməyən fraqmentlər qorunub qala bilir. 66 milyon il əvvəl dinozavrların və quş qruplarının əksəriyyətinin məhv olması uzun müddət asteroidin zərbəsi və ardınca baş verən yanğınlarla izah edilib. Lakin getdikcə daha çox məlumat uzunmüddətli soyumanın həlledici rol oynadığını göstərir.

Yeni tapıntı bu mənzərəyə konkret bir detal əlavə edir: istiliyi daha yaxşı qoruyub saxlaya bilən canlılar sağ qalmaq baxımından üstünlüyə malik olublar.

Samir