Almaniyanın Maks Plank Günəş Sistemi Araşdırmaları İnstitutunun əməkdaşları və onların həmkarları Günəşin superalışmalar — trilyonlarla hidrogen bombasının partlayışından daha çox enerji daşıyan radiasiya sıçrayışları yarada biləcəyinə dair yeni sübutlar əldə ediblər.
HİT.az xəbər verir ki, tədqiqatın nəticələri “Philosophical Transactions of the Royal Society A” jurnalında dərc olunub.
Bunu birbaşa yoxlamaq çətindir. Günəş alışmalarının enerjisi etibarlı şəkildə yalnız Yer atmosferindən kənarda yerləşən cihazlarla ölçülür, kosmik eradan isə cəmi 70 ilə yaxın vaxt keçir. Bu müddət ərzində Günəşdə heç bir superalışma qeydə alınmayıb və belə hadisələr indiyədək yalnız uzaq ulduzlarda müşahidə edilib. Lakin Günəşin yaşı 4,6 milyard ildir və bu müddət onun üçün olduqca qısa zaman kəsiyidir. Buna görə də Natalya Krivovanın rəhbərlik etdiyi komanda Günəşin keçmişinə nəzər salmağa çalışıb.
Tədqiqatçılar NASA-nın “Solar Dynamics Observatory” zondunun 2010–2016-cı illərdə topladığı məlumatlardan istifadə edərək ən güclü 300 alışmanın enerjisini aktiv sahələrin ölçüsü ilə müqayisə ediblər. Aktiv sahələr mürəkkəb maqnit sahəsinə malik və günəş ləkələrinin yarandığı zonalardır. Məlum olub ki, aşkar edilən asılılığı daha güclü hadisələrə də tətbiq etmək mümkündür.
Daha sonra fiziklər müşahidə tarixçəsinə müraciət ediblər. Günəş ləkələri təxminən 400 ildir sistemli şəkildə qeydə alınır. Rekord göstəriciyə malik ləkə 1947-ci ilin aprelində Günəşin səthində yaranıb. O, ulduzun görünən səthinin 0,6 faizini əhatə edib və diametri Yerin diametrindən təxminən 40 dəfə böyük olub.
Həmin vaxt superalışma baş verməyib. Lakin yeni hesablamalara görə, bu ölçüdə aktiv sahə statistik baxımdan superalışma yarada biləcək potensiala malikdir.
“Günəşimiz superalışmalar yaratmaq potensialına malikdir: o, prinsipcə ekstremal radiasiya alışmalarının mənbəyinə çevrilə biləcək nəhəng günəş ləkələri yarada bilir”, — Krivova bildirib.
Təbii arxivlər daha çox sübut təqdim edir. Qədim ağacların illik halqalarında və Arktika buzunun nüvələrində radioaktiv izotopların konsentrasiyasının qısamüddətli artımları keçmişdə Yer kürəsinin bir neçə dəfə xüsusilə güclü günəş hissəcikləri axınına məruz qaldığını göstərir.
2024-cü ilin sonunda həmin institutun mütəxəssisləri Günəşə bənzər ulduzlarda superalışmaların orta hesabla əsrdə bir dəfə baş verdiyini də göstəriblər. Lakin belə tullantıların superalışmaları müşayiət edib-etmədiyi məlum deyil. Çünki alışmaların özləri uzunmüddətli iz buraxmır.
Sənədləşdirilmiş ən güclü günəş fırtınası 1859-cu ildə Yerə çırpılıb. Bu, Karrinqton hadisəsi kimi tanınır. Həmin vaxt qütb parıltıları Karib adalarına qədər müşahidə edilib, teleqraf idarələrindəki qəbuledici cihazlarda isə enerji mənbəyi olmadan induksiya olunmuş cərəyanlar səbəbindən qığılcımlar yaranıb.
Müasir infrastruktur üçün belə bir zərbə peyklərin və transformator yarımstansiyalarının sıradan çıxmasına səbəb ola bilər.
Samir
