“Azərbaycanın Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə münasibətlərinin son illərdə sürətlə inkişaf etməsi təkcə diplomatik və iqtisadi proses kimi qiymətləndirilməməlidir”.

Bu sözləri “Xpress.az” saytının təsisçisi və baş redaktoru Xəyalə Rəis Hit.az-a açıqlamasında deyib.

O bildirib ki, bu əlaqələrin arxasında əsrlər boyu formalaşmış ortaq tarix, türk mədəniyyəti, dil və mənəvi dəyərlər dayanır:

Bu gün münasibətlər artıq yalnız qardaş xalqlar ifadəsi ilə məhdudlaşmır. Azərbaycan Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə strateji tərəfdaşlıq və müttəfiqlik münasibətlərini siyasi, iqtisadi, nəqliyyat, enerji, təhlükəsizlik, təhsil və mədəniyyət istiqamətlərində genişləndirir. 2025-ci ildə Azərbaycanın Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət Görüşü formatına tamhüquqlu üzv qəbul edilməsi də bu yaxınlaşmanın institusional baxımdan yeni mərhələyə keçdiyini göstərir”.

Ekspert qeyd edib ki, Azərbaycan - Mərkəzi Asiya münasibətlərində mədəniyyətin xüsusi çəkisi var:
“Çünki siyasət və iqtisadiyyat dövlətlər arasında müqavilələr yaradırsa, mədəniyyət xalqlar arasında emosional bağ formalaşdırır. Mədəniyyət günləri, sərgilər, konsertlər, ədəbiyyat və incəsənət layihələri, təhsil və tələbə mübadilələri, ortaq tarixi irsin qorunması istiqamətində layihələr bu münasibətləri cəmiyyətlər səviyyəsinə endirir. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin çıxışlarında da Mərkəzi Asiya ölkələri ilə keçirilən mədəniyyət günləri, sərgilər və konsertlərin xalqları daha da yaxınlaşdırdığı xüsusi vurğulanıb.

Burada xüsusilə ortaq türk irsinin qorunması mühüm istiqamətdir. Nizami Gəncəvi, Nəsimi, Füzuli, Əlişir Nəvai, Manas kimi böyük mədəni simalar və ümumi ədəbi-mədəni irs xalqların bir-birini daha yaxşı tanımasına imkan yaradır. Bu baxımdan mədəni əməkdaşlıq sadəcə keçmişi xatırlamaq deyil, həmin irsi müasir nəsillərə ötürmək vasitəsidir. Azərbaycan və Özbəkistanın ortaq türk irsinin qorunması və təbliği istiqamətində əməkdaşlığı da bu yanaşmanın nümunələrindəndir”.

X. Rəis diqqətə çatdırıb ki, Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ilə yaxınlaşması regionda dəyişən geosiyasi və geoiqtisadi reallıqlar fonunda da əhəmiyyət daşıyır:
“Azərbaycan Cənubi Qafqazla Mərkəzi Asiya arasında nəqliyyat, enerji və kommunikasiya bağlantılarının əsas həlqələrindən biri kimi çıxış edir. Orta Dəhlizin inkişafı bu baxımdan yalnız iqtisadi layihə deyil, həm də Azərbaycanla Mərkəzi Asiyanı daha sıx bağlayan strateji platformadır. Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyi də Orta Dəhlizin və Şərq-Qərb bağlantılarının strateji əhəmiyyətini xüsusi qeyd edir.

Bu prosesdə Türk Dövlətləri Təşkilatının (TDT) rolu da artır. TDT çərçivəsində siyasi dialoq, iqtisadi əməkdaşlıq, nəqliyyat, rəqəmsal inkişaf, humanitar və mədəni əlaqələr paralel şəkildə inkişaf etdirilir. Azərbaycan bu təşkilatı türk dövlətləri arasında çoxşaxəli əməkdaşlıq üçün mühüm platforma kimi qiymətləndirir”.

Baş redaktor əlavə edib ki, Azərbaycanın Mərkəzi Asiya siyasəti yalnız qardaşlıq ritorikası ilə izah oluna bilməz:
“Burada ortaq mədəni kimlik siyasi etimadı gücləndirən amildir, iqtisadi və nəqliyyat maraqları isə bu münasibətlərin praktik əsasını formalaşdırır. Yəni mədəniyyət başlanğıc nöqtəsi, diplomatiya siyasi mexanizm, iqtisadiyyat isə praktiki nəticə yaradan əsas istiqamətlərdən biridir.

Azərbaycan üçün qarşıdakı mərhələdə əsas məsələ bu əlaqələri yalnız dövlətlərarası səviyyədə deyil, media, kino, ədəbiyyat, təhsil, turizm, yaradıcılıq sənayeləri və gənclər arasında əlaqələr vasitəsilə cəmiyyətlər səviyyəsində də dərinləşdirməkdir. Çünki uzunmüddətli regional əməkdaşlığın möhkəmliyi yalnız imzalanan sənədlərlə deyil, xalqların bir-birini nə qədər tanıması və yaxın hiss etməsi ilə də ölçülür.

Nəticə etibarilə, Azərbaycan-Mərkəzi Asiya münasibətlərini ortaq keçmişdən ortaq gələcəyə keçid prosesi kimi xarakterizə etmək mümkündür. Bu gələcəyin siyasi və iqtisadi dayaqları qədər, mədəni dayaqlarının da güclü olması vacibdir”.

Elmir Mustafa