Kvant fizikasında tək bir işıq zərrəciyinin (fotonun) eyni anda iki fərqli yerdə ölçülməsi qeyri-mümkün hesab olunur. Lakin Norveçli tədqiqatçıların apardıqları nəzəri araşdırma göstərir ki, tam əks olunma zamanı güzgü qəfil aradan götürülsə, bu fundamental qaydadan kənara çıxmaq mümkün ola bilər.

HİT.az xəbər verir ki, mikroaləmdə qüvvədə olan fizika qanunları gündəlik həyat təcrübələrimizə zidd görünən nəticələr verməyə davam edir. Tək bir foton qismən əks etdirən səthə göndərildikdə, o, həm əks olunan, həm də səthin digər tərəfinə keçən vəziyyətlərin superpozisiyasında olur. Lakin yolun sonunda yerləşən detektorlardan biri fotonu qeydə alan kimi bu ehtimal vəziyyəti aradan qalxır.

Nəticədə tək bir foton heç vaxt iki hissəyə bölünmür. Ancaq Norveçdən olan üç fizik tərəfindən aparılmış son nəzəri hesablamalar göstərir ki, bu prosesin tam ortasında ediləcək radikal müdaxilə vəziyyəti tamamilə dəyişə bilər.

Hesablamalara əsasən, əks olunma zamanı güzgünün qəfil aradan götürülməsi sistemdə gözlənilməz dəyişiklik yaradır. Fizika qanunlarına görə, hadisənin başvermə müddəti nə qədər qısa olarsa, onun tələb etdiyi tezlik diapazonu da bir o qədər geniş olmalıdır. İşıq tam əks olunarkən maneənin aradan qalxması əks olunan dalğanı ani şəkildə sıfıra endirir, keçən dalğanı isə sıfırdan maksimum səviyyəyə yüksəldir.

Bu iki kəskin keçid nöqtəsi ilkin fotonun tezlik diapazonundan daha geniş spektrə ehtiyac yaradır. Prosesdə baş verən qəfil dəyişiklik nəticəsində tək bir foton müxtəlif tezliklərdə bir neçə yeni fotonun yaranmasına səbəb ola bilər. Yaranan bu fotonlar əks olunan və keçən işığın ortaq kombinasiyası kimi davranır. Beləliklə, mühitdə birdən çox foton meydana gəldiyi üçün güzgünün hər iki tərəfində yerləşdirilən detektorların eyni vaxtda siqnal verməsi mümkün olur.

Bu nəzəri prosesi laboratoriya şəraitində sınaqdan keçirmək isə ciddi mühəndislik çətinlikləri yaradır. Hesablamalara görə, güzgünün əks etdirici vəziyyətdən şəffaf vəziyyətə keçidi təxminən 10 femtosaniyə ərzində baş verməlidir.

Belə qısa müddətdə mexaniki güzgünü hərəkət etdirmək mümkün deyil. Tədqiqatçılar bunun həlli kimi yarımkeçirici materialların çox sürətli lazer impulsları vasitəsilə ani şəkildə şəffaflaşdırılmasını təklif edirlər. Fiziklər bildirirlər ki, oxşar texnologiyalar artıq lazer sistemlərində istifadə olunur, lakin bu effekt hələlik tək foton səviyyəsində eksperimental olaraq müşahidə edilməyib.

Samir