Getdikcə dərinləşən fikir ayrılığı Avropanın iqtisadiyyatını və təhlükəsizliyini olduqca həssas vəziyyətə salmaqla hədələyir. 

Hit.az “The Wall Street Journal”a istinadən xəbər verir ki, ABŞ prezidenti Donald Trampın Avropa avtomobillərinə tariflərin artırılması barədə qərarı, Almaniyada uzaqmənzilli raketlərin yerləşdirilməsi planlarından geri çəkilməsi, eləcə də İran müharibəsinin iqtisadi və hərbi nəticələri regiona ciddi təsir göstərəcək.

“Bütün bunlar Avropadakı ABŞ hərbi kontingentinin 5 min nəfərlik azalmasından daha əhəmiyyətlidir. Eyni zamanda İranla müharibə nəticəsində ABŞ resurslarının sürətlə tükənməsi də buna daxildir”, deyə Qlobal İctimai Siyasət İnstitutunun direktoru Torsten Benner bildirib.

Nəşrin məlumatına görə, Almaniya Avropadakı 85 minlik ABŞ hərbi kontingentinin “sinir mərkəzi” hesab olunur. Ölkədə ABŞ-ın geniş hərbi baza şəbəkəsi yerləşir. Ramştayn aviabazası isə Əfqanıstan, İraq və İran istiqamətində əməliyyatlar üçün əsas logistik mərkəz kimi çıxış edir.

ABŞ raket qalxanını geri çəkir

Ən böyük narahatlıqlardan biri ABŞ-ın Almaniyada “Tomahawk” qanadlı raketləri və “Dark Eagle” hipersəs raketləri üçün idarəetmə batalyonu yerləşdirməmək qərarıdır. Bu plan 2024-cü il razılaşması çərçivəsində nəzərdə tutulmuşdu və Ukrayna müharibəsindən sonra NATO-nu Rusiya təhdidinə qarşı gücləndirmə məqsədi daşıyırdı.

Almaniya Risk Analizi və Beynəlxalq Təhlükəsizlik İnstitutunun direktoru Niko Lanqe bildirib ki, bu qərar gözlənilən idi, lakin Avropada oxşar imkanlara sahib heç bir qüvvə yoxdur.

ABŞ ordusunun istefada olan general-mayoru Qordon Devis isə qeyd edib ki, bu cür addımlar NATO-nun çəkindirici gücünü zəiflədir və ABŞ-ın Avropada mümkün münaqişəyə operativ reaksiya imkanlarını azaldır. Polşa baş naziri Donald Tusk da NATO-nun parçalanma riskinin Avropa üçün təhlükə yaratdığını bildirib.

Eyni zamanda, bu qərar Tramp və Putin arasında münasibətlərin yumşalması kimi qiymətləndirilir. Nəşr yazır ki, İranın Hörmüz boğazını bağlamasından sonra Rusiyaya qarşı bəzi sanksiyaların dayandırılması Avropada Ukrayna–Rusiya münaqişəsi üzrə atəşkəs səylərinə zərbə kimi qəbul edilir.

Almaniyanın yenidən silahlanması

Bununla paralel olaraq Almaniya hərbi xərclərini artırır və 2029-cu ilə qədər Avropanın ən güclü konvensional ordusuna sahib olmağı hədəfləyir. Berlin həmçinin Fransa ilə nüvə çətirinin genişləndirilməsi barədə razılaşma əldə edib.

Hərbi analitiklər hesab edir ki, Almaniya ABŞ-dan asılılığını azaltma yolundadır və Merts ilə Tramp arasında yaranan gərginlik bu prosesin sürətlənməsini daha da aktuallaşdırır.

Lakin ABŞ-ın İran əməliyyatı zamanı silah ehtiyatlarının sürətlə azalması Avropada təhlükəsizlik boşluğu ilə bağlı narahatlıqları artırır.

İqtisadi təzyiqlər

İkinci əsas problem iqtisadi sahədə müşahidə olunur. Tramp administrasiyasının siyasəti Almaniyanın investisiya imkanlarına mənfi təsir göstərir.

ABŞ-a Almaniya ixracı, xüsusilə Çin bazarındakı pay itkisindən sonra əsas gəlir mənbələrindən biri idi. Lakin ticarət müharibəsi və yeni tariflər Almaniya sənayesinə ciddi zərbə vurub. Avropa İttifaqı və ABŞ arasında razılaşma da gözlənilən nəticəni verməyib.

Enerji qiymətlərinin artması və iqtisadi durğunluq Almaniya hökumətinin müdafiə xərclərini artırmaq imkanlarını məhdudlaşdırır. Hökumət iqtisadi artım proqnozunu aşağı salıb, biznes inamı isə son illərin ən aşağı səviyyəsinə düşüb. Avtomobil sektoruna tətbiq edilən yeni tariflər isə vəziyyəti daha da ağırlaşdırır.

Almaniyanın uzunmüddətli iqtisadi zəifləməsi siyasi manevr imkanlarını da azaldır və kansler Mertsə daxili təzyiqləri artırır.

Pentaqonun Avropada bəzi qüvvələrin çıxarılması və raket yerləşdirmə planlarından imtina etməsi NATO daxilində narahatlıq yaradıb. Daha əvvəl 2026-cı ildə uzaqmənzilli artilleriya batalyonunun yerləşdirilməsi planlaşdırılırdı.

Avropa ölkələri öz uzaqmənzilli raket sistemlərini inkişaf etdirməyə çalışsa da, ABŞ-dan asılılıq hələ də yüksək olaraq qalır. Ekspertlər hesab edir ki, bu boşluq qısa müddətdə doldurulmasa, Avropanın təhlükəsizlik riskləri artacaq.

Samir