Hərbi aviasiya dünyasının ən uğurlu qırıcı təyyarələri siyahısında “F-15 Eagle” mütləq ilk yerlərdə göstərilir. Təxminən yarım əsrdir istifadə olunan bu güclü platforma beşinci nəsil rəqiblərinə baxmayaraq hələ də ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrinin əsas dayaqlarından biri hesab olunur. Lakin bu uğurun arxasında az tanınan mühüm bir sual var: quru uçuş zolaqlarında üstün performans göstərən bu təyyarə niyə heç vaxt aviadaşıyıcı gəmilərin göyərtəsinə enməyib? 

HİT.az xəbər verir ki, hərbi tarixdə bu məsələ uzun müddətdir maraq doğuran mövzulardan biridir. Əslində, bir vaxtlar bu məqsədlə “Sea Eagle” (dəniz qartalı) adlı layihə də nəzərdən keçirilmişdi.

1970-ci illərin əvvəlində “McDonnell Douglas” şirkəti ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri üçün köhnələn “F-4 Phantom” təyyarələrinin əvəzinə “F-15” bazasında gəmilərə enə bilən versiya hazırlamağı təklif etmişdi. “F-15N” adlandırılan bu model o dövrdə əsas rəqib olan “F-14 Tomcat” ilə müqayisədə daha ucuz alternativ kimi görünürdü.

Kağız üzərində yüksək sürət və manevr qabiliyyəti ilə seçilən təyyarənin real problemləri isə dəniz şəraitində ortaya çıxırdı. Aviadaşıyıcıya eniş adi uçuşdan fərqli olaraq yüksək riskli və çox sərt bir proses hesab olunur və faktiki olaraq “idarə olunan qəza” kimi təsvir edilir.

Bu şərtlərə uyğunlaşmaq üçün “F-15”in eniş şassisi tamamilə yenidən dizayn edilməli, gövdəsi gücləndirilməli idi. Bundan əlavə, aviadaşıyıcıların dar hangarlarında yerləşə bilməsi üçün qanadların qatlanması tələb olunurdu. Bu dəyişikliklər təyyarənin çəkisini təxminən 1,5 ton artırırdı.

Lakin layihəni əsasən dayandıran amil təkcə çəki deyildi.

ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri Sovet İttifaqı təhlükəsinə qarşı “AIM-54 Phoenix” tipli uzaqmənzilli raketlərin inteqrasiyasını tələb edirdi. Bu raketlər və onları idarə edən mürəkkəb radar sistemləri “F-15”ə əlavə olunduqda təyyarənin ümumi çəkisi standart versiyadan təxminən 4,5 ton artdı.

Bu qədər ağırlaşmış qırıcı manevr qabiliyyətini itirərək effektiv döyüş platforması olmaqdan uzaqlaşırdı.

Texniki çətinliklərlə yanaşı, ordu daxilində strateji fikir ayrılıqları da layihənin taleyinə təsir göstərdi. Nəticədə “Sea Eagle” layihəsi reallaşmadan dayandırıldı və Hərbi Dəniz Qüvvələri “F-14 Tomcat” modelini seçdi.

“F-15” isə yalnız quru bazalı əməliyyatlar üçün inkişaf etdirilməyə davam etdi. Nəticədə aviadaşıyıcıların göyərtəsində “qartal” görmək mümkün olmadı. Bununla belə, bu layihə sonradan “F/A-18 Super Hornet” kimi dəniz aviasiyası üçün yeni nəsil təyyarələrin inkişafına mühüm texniki təcrübə qazandırdı.

Samir