Qaranlıq maddənin axtarışında illərdir gözlənilən siqnalın mümkün namizədi ortaya çıxıb. ABŞ-ın Cənubi Dakota ştatında yerin təxminən 1,6 kilometr dərinliyində fəaliyyət göstərən LUX-ZEPLIN (LZ) təcrübəsində adi proseslərlə izah edilməsi çətin olan tək hissəcik qarşılıqlı təsiri qeydə alınıb.

HİT.az xəbər verir ki, alimlər hadisənin mənbəyini hələ dəqiq müəyyənləşdirə bilməyiblər. Tədqiqatçılar bunun qaranlıq maddənin əsas namizədlərindən biri hesab olunan WIMP – zəif qarşılıqlı təsir göstərən massiv hissəciklə əlaqəli ola biləcəyini ehtimal edirlər.

LUX-ZEPLIN qaranlıq maddəni birbaşa aşkar etməyə yönəlmiş dünyanın ən həssas elmi təcrübələrindən biridir. Qurğu yerin dərinliyində yerləşdirilib və təxminən 10 ton yüksək dərəcədə təmizlənmiş maye ksenondan istifadə edir.

Təcrübənin əsas məqsədi qaranlıq maddə hissəciklərinin ksenon atomları ilə toqquşması zamanı yaranması gözlənilən son dərəcə zəif işıq siqnallarını qeydə almaqdır. Detektorun yerin altında yerləşdirilməsi kosmik şüaların və digər adi hissəciklərin yarada biləcəyi fon siqnallarını minimuma endirməyə imkan verir.

Tədqiqatçılar iki illik məlumatları analiz etdikdən sonra gözlənilən mənzərəyə uyğun gəlməyən bir hadisə müəyyən ediblər. Bu qarşılıqlı təsir adi atomla indiyədək müəyyən edilməmiş bir hissəcik arasında toqquşmanın nəticəsi ola bilər.

Lakin alimlər bunun qaranlıq maddənin aşkarlanması olduğunu hələ təsdiqləmirlər.

Qeydə alınan siqnalın statistik əhəmiyyəti 2,6 sigma səviyyəsində qiymətləndirilib. Bu göstərici müşahidə olunan hadisənin adi fon proseslərinin təsadüfi nəticəsi olma ehtimalının təxminən 0,5 faiz olduğunu göstərir.

Fizikada yeni kəşfin kifayət qədər etibarlı hesab edilməsi üçün adətən 5 sigma səviyyəsi tələb olunur. Buna görə də hazırkı nəticə qaranlıq maddənin birbaşa sübutu deyil. Daha çox araşdırılmalı olan maraqlı bir siqnal kimi qiymətləndirilir.

Təcrübəyə Bristol Universitetindən doktor Sem Eriksen və Braun Universitetindən professor Rik Geytskelin rəhbərlik etdiyi beynəlxalq komanda nəzarət edir. Layihədə 39 elmi müəssisədən 250 alim və mühəndis iştirak edir.

Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, əldə edilən nəticə qaranlıq maddə hissəciklərinin təbiətinin öyrənilməsi baxımından mühüm başlanğıc ola bilər. Nəticələr Yaponiyada keçirilən 2026-cı il TeV Hissəcik Astrofizikası Konfransında təqdim olunub və əldə edilən məlumatlar elmi ictimaiyyətin araşdırması üçün açıq elan edilib.

Beləliklə, LUX-ZEPLIN təcrübəsində qeydə alınan hadisə qaranlıq maddənin ilk birbaşa aşkarlanması ola biləcək mühüm namizəd hesab edilir. Lakin bunun həqiqi kəşf olduğunu söyləmək üçün daha yüksək statistik əhəmiyyətə və əlavə müşahidələrə ehtiyac var.

Samir