Səhralar günəş enerjisinin genişmiqyaslı inkişafı üçün demək olar ki, ideal məkan təsiri bağışlayır: nəhəng boş ərazilər və bol günəş işığı bəşəriyyəti böyük həcmdə təmiz elektrik enerjisi ilə təmin edə bilər. Lakin praktikada səhralar hələ də bütöv günəş panelləri sahələrinə çevrilməyib. 

HİT.az “Futura-Sciences”ə istinadən xəbər verir ki, bunun səbəbləri ilk baxışda göründüyündən daha mürəkkəbdir.

Bəzi yerlərdə günəş elektrik stansiyaları həqiqətən də səhra və yarımsəhra ərazilərində tikilir. Lakin onların miqyası dünyadakı səhraların ümumi sahəsi ilə müqayisədə çox kiçikdir. İndiyədək heç kim səhralardan birini tamamilə günəş panelləri ilə örtməyi qarşısına məqsəd qoymayıb. Bunun səbəbi səhralarda günəş elektrik stansiyalarının genişmiqyaslı tikintisinin eyni vaxtda texniki, iqtisadi və ekoloji problemlərlə üzləşməsidir.

Əsas problemlərdən biri belə obyektlərin ətraf mühitə təsiridir. Günəş panellərinin tünd səthləri təbii qumla müqayisədə daha çox istilik udur. Buna görə də nəhəng günəş fermaları ərazinin temperatur rejimini dəyişdirə və hava proseslərinə təsir göstərə bilər.

Məqalənin müəllifinin qeyd etdiyi kimi, nəticələr birbaşa obyektin yerləşdiyi ərazidən xeyli kənara yayıla bilər. Xüsusilə, elmi araşdırmalar göstərir ki, Saxarada genişmiqyaslı günəş elektrik stansiyası yağıntıların xarakterinə təsir göstərə bilər. Bu bölgədə musson yağışlarının güclənməsi isə nəzəri olaraq paradoksal nəticəyə – hətta uzaq Amazoniyada quraqlığın yaranmasına səbəb ola bilər.

Bununla belə, bu, səhralarda böyük günəş enerjisi layihələrinin mümkünsüz olduğu anlamına gəlmir. “Futura-Sciences” Birləşmiş Ərəb Əmirliklərini nümunə göstərir. Orada bu il “Khazna Solar PV” layihəsi üzrə işlərə başlanılıb. Obyektin dünyanın ən böyük günəş elektrik stansiyasına çevriləcəyi və genişmiqyaslı elektrik istehsalını enerji saxlama imkanları ilə birləşdirəcəyi gözlənilir.

Daha böyük nümunəni isə Çin nümayiş etdirir. Ölkədə artıq qeyri-rəsmi olaraq “fotovoltaik Böyük Çin səddi” adlandırılan nəhəng layihə həyata keçirilir. Layihə yalnız böyük həcmdə elektrik enerjisi istehsal etməyi deyil, həm də qum təpələrinin irəliləməsinin qarşısını almağa kömək etməyi nəzərdə tutur.

Lakin layihələrin miqyası böyüdükcə problemlər də artır. Belə komplekslər böyük həcmdə xammal və su tələb edir. Halbuki su quraq bölgələrdə onsuz da qıt resursdur. Bundan əlavə, ümumi ekoloji təsir qiymətləndirilərkən günəş panellərinin istehsalı və daşınması zamanı yaranan karbon izini də nəzərə almaq lazımdır.

İqtisadi amil də mühüm olaraq qalır. Böyükmiqyaslı layihələr nəhəng investisiyalar tələb edir, texniki çətinliklər isə əlavə maliyyə riskləri yaradır.

Nəticə etibarilə, nəşrin müəllifləri belə qənaətə gəlirlər ki, səhralarda günəş enerjisinin gələcəyi, çox güman ki, nəhəng ərazilərin nəzarətsiz şəkildə panellərlə örtülməsindən deyil, daha lokal və adaptiv həllərdən asılı olacaq. Bu yanaşmalar quraq bölgələrin yüksək günəş enerjisi potensialından istifadə etməyə, eyni zamanda yerli ekosistemlərə dəyən zərəri azaltmağa imkan verməlidir.

“İqlim çağırışları qarşısında bərpa olunan enerji axtarışı zəruri olaraq qalır, lakin bu proses onun uzunmüddətli nəticələrinin diqqətlə dərk edilməsi ilə paralel getməlidir”, – nəşrdə deyilir.

Samir