Avstraliyanın Böyük Sədd rifinin uzun illərdir məhv olacağı proqnozlaşdırılır. Lakin son illərdə aparılan ölçmələr bu proqnozlarla tam uyğun gəlmir.
HİT.az xəbər verir ki, bu barədə "Copenhagen Consensus Center" analitik mərkəzinin prezidenti Byörn Lomborq "Portfolio" nəşrində dərc olunan materialında yazıb.
Avstraliyalı dəniz tədqiqatçıları bu yaxınlarda rifin vəziyyəti ilə bağlı illik hesabatı açıqlayıblar. Hesabatda diqqətdən yayınan məqamlardan biri odur ki, rifin böyük hissəsində mərcanların miqdarı azalmayıb. Əksinə, göstəricilər sabit qalıb və bəzi ərazilərdə artım qeydə alınıb. Materialda qeyd olunur ki, 40 illik müntəzəm ölçmələr ərzində ən yaxşı nəticələr məhz son beş ildə əldə edilib.
Müəllifin fikrincə, bunun mediada kifayət qədər diqqət çəkməməsinin səbəblərindən biri rifin sürətlə məhv olacağı ilə bağlı proqnozlar ətrafında formalaşmış informasiya mühitidir. 2012-ci ildə tədqiqatçılar rifin 1980-ci illərin ortalarından etibarən mərcan örtüyünün yarısını itirdiyini açıqlamış və 2022-ci ilə qədər göstəricinin yenidən yarıya qədər azala biləcəyini proqnozlaşdırmışdılar. 2014-cü ildə "The Guardian" rif üçün interaktiv nekroloq yayımlamış, 2016-cı ildə isə "Outside" jurnalı 25 milyon illik rifi ölü elan etmişdi.
Bununla belə, 2021-ci ildə mərcanların miqdarı 1986-cı ildə ölçmələrin başlanmasından bəri ən yüksək səviyyəyə çatmışdı. 2022 və 2023-cü illərdə göstəricilər rekord səviyyələrdə qaldı, 2024-cü ildə isə əvvəlki rekord yeniləndi. Alimlər bütün rif üzrə yekun göstəricini dərc etməyi dayandırdıqları üçün bu tendensiyanı görmək çətinləşib. Lakin regional orta göstəricilər ümumi mənzərəni müəyyən etməyə imkan verir və müəllifin sözlərinə görə, həmin göstəricilər davamlı artım nümayiş etdirib.
Müəllifin fikrincə, bundan sonra hər il təkrarlanan bir "ritual" formalaşıb: əvvəlcə müsbət məlumat açıqlanır, ardınca isə həmin xəbəri kölgədə qoyan bədbin proqnoz səsləndirilir.
* 2021-ci ildə rifin vəziyyətini izləyən institut perspektivlərin "çox pis" olaraq qaldığını bildirdi.
* 2022-ci ildə BBC 36 il ərzində rifdə bu qədər yüksək mərcan örtüyünün qeydə alınmadığını qeyd etsə də, onun "son dərəcə həssas" olduğunu vurğuladı.
* 2023-cü ildə rəsmi hesabatda bərpanın "dayandığı" bildirildi.
* 2024-cü ildə, göstəricilərin ən yüksək həddə çatdığı vaxtda, alimlər bütün rifin itirilməsinə qədər yalnız bir ciddi sarsıntının qala biləcəyini açıqladılar.
Müəllifin sözlərinə görə, 2025-ci ildə isə bəzi media orqanları rifin sonunun gəldiyini yazmağa başladı. BBC rifin ölçmələr tarixində ən böyük mərcan itkisi ilə üzləşdiyini, CNN isə onun "öldüyünü" bildirdi. Bununla belə, müəllif xatırladır ki, azalma tarixin ən yüksək göstəricisindən sonra baş verib və 2025-ci il yenə də 40 illik müşahidələr ərzində dördüncü ən yaxşı il olub.
Bununla belə, Böyük Sədd rifinin vəziyyəti ilə bağlı xəbərdarlıqlar davam edir. İki tanınmış dəniz bioloqu bu yaxınlarda "ekosistemin çökməsi üçün çox yüksək risk" barədə xəbərdarlıq edib. Bir neçə həftə sonra açıqlanan faktiki məlumatlar isə şimal və mərkəzi hissələrdə mərcanların yenidən artdığını, cənub hissəsində isə göstəricilərin sabit qaldığını göstərib. Buna səbəb olan amillərdən biri suyun temperaturunu aşağı salan gecikmiş musson olub.
Avstraliya hökuməti və Kvinslend hökuməti 2014-cü ildən etibarən rifin qorunması proqramlarına 5 milyard Avstraliya dollarından çox vəsait xərcləyib. İyul ayında UNESCO-nun rifi təhlükə altında olan dünya irsi siyahısına daxil etməməsi də Avstraliya hökuməti tərəfindən ölkənin rifin qorunmasında liderliyinin tanınması kimi təqdim edilib.
Müəllifin sözlərinə görə, xərclərin mərcanların miqdarına təsiri sübut edilmiş istiqamətlərdən biri "tikan tacı" kimi tanınan dəniz ulduzları ilə mübarizədir. Bu canlıların sayının kəskin artdığı dövrlərdə onlar böyük miqdarda sərt mərcanlarla qidalanırlar. Ən yaxşı hesablamalara görə, onların məhv edilməsinə ayrılan vəsait mərcan örtüyünü cəmi 0,5 faiz bəndi artırıb. Real artımın isə 10-25 faiz bəndi təşkil etdiyi bildirilir. Müəllif buna görə həmin amilin mərcan örtüyündəki sürətli artımı tam izah etmədiyini qeyd edir.
Müəllif Böyük Sədd rifinin qarşılaşdığı təhlükələri inkar etmir. 2016-cı ildən etibarən mərcanların ağarması prosesi rifin müxtəlif hissələrini altı dəfə əhatə edib və göstəricilər dəyişkəndir. Buna görə növbəti il mərcan örtüyünün daha aşağı olması mümkündür. Lakin müəllif vurğulayır ki, göstəricilərdəki dəyişkənlik rifin məhv olması demək deyil. 40 il ərzində ən yaxşı beş ilini yenicə geridə qoyan ekosistemin vəziyyətini yalnız bu göstəricilərə əsasən "məhvolma mərhələsində" qiymətləndirmək mümkün deyil.
Samir
