NASA-nın OSIRIS-REx missiyası ilə Yerə gətirilən Bennu asteroidinin nümunələri Günəş sisteminin ilkin dövrü ilə bağlı yeni məlumatlar ortaya çıxarıb. Təxminən 120 qramlıq nümunələrin izotop analizi asteroidin isti və soyuq bölgələr arasındakı sərhəddə formalaşmış ola biləcəyini göstərib.

HİT.az xəbər verir ki, ETH Sürix Universitetindən izotop geokimyası üzrə mütəxəssis, professor Maria Schönbächlerin rəhbərlik etdiyi tədqiqat qrupu Bennu nümunələrində dəmir, titan və xrom izotoplarını araşdırıb.

“Science Advances” jurnalında dərc olunan nəticələrə görə, nümunələrdə dəmir və titan izotoplarının kifayət qədər homogen paylandığı müəyyən edilib. Bennunun kimyəvi xüsusiyyətləri Yaponiyanın “Hayabusa2” missiyası ilə araşdırılan Ryugu asteroidi və nadir CI kondrit meteoritləri ilə də oxşarlıq göstərir.

Əvvəllər bu tip göy cisimlərinin əsas materiallarının Günəşdən çox uzaqda, Xarici Günəş sistemində formalaşdığı düşünülürdü. Yeni araşdırma isə Bennunun indiki Yupiter orbitinə yaxın ərazidə yerləşən və “qar sərhədi” adlandırılan bölgədə yaranmış ola biləcəyinə işarə edir.

“Qar sərhədi” ilkin Günəş sistemində temperaturun suyun buz şəklində qalmasına imkan verdiyi sahədir. Alimlərin fikrincə, Yupiterin cazibə təsirindən kənarda hərəkət edən xırda toz hissəcikləri həmin ərazidə su buzu ilə birləşərək Bennunun əsas materialının formalaşmasına töhfə verib.

Tədqiqatın nəticələri asteroidin yalnız Günəş sisteminin daxili və ya xarici hissəsinə aid materiallardan ibarət olmadığını göstərir. Əksinə, Bennunun quruluşunda müxtəlif bölgələrdən gələn maddələrin qarışığı müşahidə olunur.

Dəmir, titan və xrom izotoplarının paylanması erkən Günəş sistemində maddələrin əvvəllər düşünüldüyündən daha geniş ərazilər arasında daşına biləcəyinə dair ipucları verir. Bennu isə həmin dövrdə baş verən bu hərəkətliliyin izlərini qoruyub saxlayan obyektlərdən biri hesab olunur.

OSIRIS-REx missiyasının gətirdiyi nümunələrin əsas üstünlüklərindən biri onların birbaşa asteroiddən götürülməsidir. Meteoritlər Yer atmosferinə daxil olarkən müəyyən dəyişikliklərə məruz qala bilər. Bennu nümunələri isə daha nəzarətli şəraitdə araşdırıldığı üçün Günəş sisteminin ilkin materiallarının kimyəvi xüsusiyyətlərini daha dəqiq öyrənməyə imkan verir.

Alimlər gələcəkdə müxtəlif asteroidlərdən gətiriləcək nümunələri müqayisə etməklə bu mənzərəni daha da dəqiqləşdirməyi planlaşdırırlar. Çinin “Tianwen-2” və Yaponiyanın MMX missiyalarının əldə edəcəyi yeni məlumatların Günəş sisteminin ilkin dövründə maddələrin necə yayıldığını anlamağa kömək edə biləcəyi gözlənilir.

Samir