İnsanın mahiyyətcə dəyişib-dəyişmədiyi əsrlər boyu filosofların və psixoloqların ən çox mübahisə etdiyi mövzulardan biridir. 

Bəziləri xarakterin uşaqlıqda formalaşdığını və ömür boyu sabit qaldığını müdafiə edirlər. Digərləri isə həyatın hər anının insanı yenidən formalaşdıran fasiləsiz bir proses olduğuna inanırlar. Əslində, dəyişiklik dedikdə nəyi nəzərdə tutduğumuz bu sualın cavabını müəyyən edən əsas meyardır. 

Əgər dəyişmək tamamən başqa bir şəxsiyyətə çevrilmək deməkdirsə, bu, fizioloji və psixoloji baxımdan demək olar ki, imkansızdır. Genetika, temperament və uşaqlıq təcrübələri insanın təməl bünövrəsini təşkil edir. Lakin bu bünövrənin üzərində necə bir bina inşa ediləcəyi insanın öz şüurlu seçimlərindən asılıdır. 

Müasir neyroplastiklik elmi sübut edir ki, insan beyninin strukturu yaşdan asılı olmayaraq yenilənə bilir. Bu o deməkdir ki, köhnə düşüncə qəliblərini qırıb yeni vərdişlər mənimsəmək bioloji olaraq mümkündür. Deməli, dəyişiklik əlçatmaz bir xəyal deyil, iradə və zəhmətin reallaşdırdığı bərpa prosesidir.

İnsan adətən öz komfort zonasında olduqda daxili çevrilməyə ehtiyac hiss etmir. Həqiqi dəyişikliyin qığılcımı çox vaxt böyük sarsıntılar, acılar və daxili böhranlar anında alovlanır. Öz çatışmazlıqları və zəiflikləri ilə cəsarətlə üzləşən fərd dəyişikliyin ilk qapısını açmış olur.

Özünü dərk etmək hazırkı vəziyyəti bəhanəsiz qəbul etməklə başlayır. Özünə qarşı dürüst olmağı bacaran hər bir şəxs həyat ssenarisini yenidən yazmaq gücünə sahibdir.
Bununla belə, insan xarakterinin yenilənməsi bir gecənin içində baş verən sehrli bir hadisə deyildir. Bu, hər gün qətiyyətlə atılan kiçik addımların və şüurlu qərarların uzunmüddətli cəmidir.

Beyin vərdiş etdiyi tanış yollara qayıtmağa meylli olduğu üçün bu yolda daxili müqavimət qaçılmazdır. Həmin müqaviməti qırmağın yeganə yolu isə fasiləsiz özünüintizam və səbirdir. Reaksiyalarını idarə etməyi öyrənən insan tədricən köhnə davranış nümunələrindən azad olur. Biz keçmişimizin əsiri deyil, gələcəyimizin aktiv memarı olmaq imkanına malikik. Məsələ özümüzü tamamən inkar etmək deyil, mövcud potensialımızı daha sağlam bir məcraya yönəltməkdir.

Zaman keçdikcə dünyagörüşümüz, dəyərlərimiz və həyata baxış bucağımız dərin transformasiyaya uğrayır. Nəticədə, insan öz özülünü qoruyaraq daha yetkin, daha şüurlu və daha müdrik bir versiyasına çevrilir. Deməli, “insan əsla dəyişməz” demək onun tükənməz potensialını inkar etməkdir, çünki insan istəsə və zəhmət çəksə, doğrudan da dəyişə bilər...

Pərviz Şimşək