Qazaxıstan ərazisində təxminən 2 min il əvvələ aid qadın məzarlarında tərkibində aromatik bitkilərlə əlaqəli maddələr olan təbaşir parçaları aşkarlanıb. Alimlər onların qədim dövrdə dəriyə qulluq və ya ətirlənmə məqsədilə istifadə edilmiş kosmetik vasitənin qalıqları ola biləcəyini düşünürlər.
HİT.az xəbər verir ki, araşdırmanın nəticələri npj Heritage Science elmi jurnalında dərc olunub.
Arxeoloqlar tapıntıları Sırdərya çayının aşağı axarında yerləşən Cetyasar mədəniyyətinə aid qəbiristanlıqlarda aşkar ediblər. Təbaşir parçalarından biri Tompakasar, digəri isə Altın-Asar ərazisindəki qadın məzarlarından tapılıb. Hər iki qadının eramızın ilk əsrlərində, 30–39 yaşlarında vəfat etdiyi ehtimal olunur.
Mikroskopik və kimyəvi analizlər ağ rəngli parçaların əsasən təbii təbaşirdən ibarət olduğunu göstərib. Tədqiqatçılar nümunələrdə yüzlərlə üzvi birləşmə müəyyən ediblər. Onların arasında darçın, yovşan və ehtimal ki, nanə kimi aromatik bitkilərlə əlaqələndirilən maddələr də var.
Alimlər hesab edirlər ki, təbaşir efir yağları ilə qarışdırılaraq kosmetik vasitə kimi istifadə edilmiş ola bilər. Bununla belə, qarışığın dəqiq təyinatını müəyyənləşdirmək mümkün olmayıb. Tədqiqatçılar bitkilərin növünü də tam əminliklə müəyyən edə bilmədiklərini bildirirlər. Çünki müxtəlif bitkilərdə oxşar kimyəvi birləşmələrə rast gəlinə bilər, bəzi maddələr isə materialın parçalanması və ya çirklənməsi nəticəsində yaranmış ola bilər.
Tapıntının diqqətçəkən tərəflərindən biri də mümkün ticarət əlaqələridir. Darçın Aral dənizi ətrafındakı quraq ərazilərdə bitmədiyindən, onun və digər aromatik maddələrin uzaq bölgələrdən gətirildiyi ehtimal olunur. Bu məhsulların Hindistan və ya Çinin cənubundan gətirilməsi mümkündür. Cetyasar mədəniyyətinin Mərkəzi Asiyanı Çin, Hindistan və İranla birləşdirən ticarət yollarının kəsişməsində yerləşməsi də bu ehtimalı gücləndirir.
Həmin bölgədəki digər qadın məzarlarında güzgülər, daraqlar, maqqaşlar və kiçik flakonlar da tapılıb. Yeni kəşf qədim dövrdə şəxsi qulluq vasitələrinin yalnız yerli minerallardan deyil, uzaq ərazilərdən gətirilmiş ətirli maddələrdən də hazırlana biləcəyini göstərir.
Tədqiqatçılar məzarların sahiblərinin nisbətən imtiyazlı təbəqəyə mənsub ola biləcəyini istisna etmirlər. Lakin cəmi iki nümunə əsasında belə kosmetik vasitələrin həmin dövrdə nə qədər geniş yayıldığı barədə qəti nəticə çıxarmaq mümkün deyil.
Samir
