Neyrobioloqlar müəyyən ediblər ki, insanlar hər hansı hərəkəti mənimsədikcə həmin hərəkətdən əvvəl baş verən qısa vizual hadisələri daha uzunmüddətli kimi qavramağa başlayırlar. Hərəkətə hazırlıq qabiliyyəti nə qədər çox yaxşılaşırsa, zamanın subyektiv olaraq “uzanması” effekti də bir o qədər nəzərə çarpır. 

HİT.az xəbər verir ki, tədqiqatın nəticələri “iScience” jurnalında dərc olunub.

Eksperimentdə sağ əlli 40 nəfər iştirak edib. Onlar sağ əllərinin şəhadət barmağını ekranda göstərilən hədəflərə doğru hərəkət etdiriblər. İştirakçıların yarısı barmağını sola və ya sağa, digərləri isə yaxın və ya uzaq nöqtəyə yönəldiblər. Əlləri görünməyəcək şəkildə gizlədilib, hər cəhddən sonra isə barmağın hədəfin hansı nöqtəsinə çatdığı göstərilib.

Hərəkətdən əvvəl ekranda qısa müddət ərzində dairə şəklində işıq yanıb. Hərəkəti tamamladıqdan sonra iştirakçılardan işığın əvvəlcədən öyrəndikləri 0,84 saniyəlik etalon müddətdən daha uzun, yoxsa daha qısa yandığını qiymətləndirmək istənilib. Beləliklə, tədqiqatçılar eyni vaxtda həm hərəkət vərdişlərinin mənimsənilməsini, həm də zamanın subyektiv qavranılmasını izləyiblər.

Bəzi sınaqlarda hədəfin yeri iştirakçılara əvvəlcədən məlum olub. Bu, səs siqnalı verilməmişdən qabaq konkret hərəkətə hazırlaşmağa imkan yaradıb. Digər sınaqlarda isə hədəf yalnız səs siqnalı ilə eyni vaxtda peyda olub. Bundan əlavə, hərəkətlə bağlı tapşırıq olmadan zaman müddətinin qavranılması da ayrıca yoxlanılıb.

Nəticələr göstərib ki, hədəfin yerini əvvəlcədən bilmək işıq parıltısının daha uzun müddət davam etdiyi hissini gücləndirib. Təkrar sınaqlar zamanı iştirakçılar siqnaldan sonra daha tez hərəkət etməyə başlayıblar və işığın yanma müddətini getdikcə daha çox olduğundan artıq qiymətləndiriblər.

Hərəkətə hazırlıq qabiliyyəti daha çox yaxşılaşan iştirakçılarda müddətin qiymətləndirilməsindəki dəyişiklik də, adətən, daha nəzərəçarpan olub.

Beynin elektrik aktivliyinin qeydə alınması bu effektin vizual hadisənin qavranılması və onun müddətinin sonradan qiymətləndirilməsi mərhələləri ilə əlaqəli olduğunu göstərib. Beyin aktivliyinin xüsusiyyətləri hərəkətə hazırlıq proseslərinin də bu hadisədə iştirak etdiyinə işarə edib. Bununla belə, iki fərqli hərəkət tapşırığında bəzi nəticələr bir-birindən fərqlənib.

Tədqiqat müəlliflərinin fikrincə, zamanın qavranılması qarşıda duran hərəkətlərlə sıx bağlıdır və təcrübə artdıqca dəyişə bilər. Lakin eksperiment hərəkətə hazırlığın sürətlənməsinin bu illüziyaya birbaşa səbəb olduğunu sübut etmir. Həm hərəkət göstəricilərinə, həm də zamanın qiymətləndirilməsinə motivasiya və digər amillər təsir göstərə bilər.ə

Samir