Çinin Hebey əyalətində yaşı 3,95 milyard il hesablanan süxurlar aşkarlanıb. Şimen Kompleksində tapılan nümunələrin indiyədək müəyyən edilmiş dünyanın ən qədim ikinci süxur qrupu olduğu bildirilir. Tapıntı planetin ilkin dövrlərində Yer qabığının formalaşması və dərin geoloji proseslərin inkişafı ilə bağlı yeni məlumatlar ortaya çıxarıb.
HİT.az xəbər verir ki, “CHIP” nəşrinin məlumatına görə, tədqiqatın əsas nəticəsi yalnız süxurların yaşı ilə məhdudlaşmır. Alimlər onların keçdiyi geoloji dəyişiklikləri araşdıraraq Yer kürəsinin ilk dövrlərində baş verən proseslərə dair mühüm dəlillər əldə ediblər.
Yerin yaşının təxminən 4,54 milyard il olduğu hesablanır. Lakin planetin yaranmasından bu günə qədər qorunub saxlanmış süxurlar olduqca azdır. İndiyədək məlum olan ən qədim nümunələr Kanadanın şimalındakı Akasta Qneys Kompleksində aşkarlanıb və təxminən 4,03 milyard il əvvələ aid edilib.
Çində tapılan nümunələrin yaşı isə sirkon kristallarının təhlili nəticəsində müəyyənləşdirilib. Bu kristalların tərkibindəki uranın zamanla qurğuşuna çevrilməsi prosesi alimlərə onların yaranma vaxtını hesablamağa imkan verir. Müvafiq izotopların nisbəti əsasında Şimen Kompleksindəki süxurların 3,95 milyard il yaşı olduğu müəyyən edilib.
“Nature” jurnalında dərc olunan araşdırmanın diqqətçəkən nəticələrindən biri də süxurların keçmişdə hansı şəraitdə olması ilə bağlıdır. Alimlər sirkon kristallarındakı hafnium və oksigen-18 izotoplarını araşdıraraq nümunələrin vaxtilə Yer səthinə yaxın ərazilərdə yerləşdiyini və su ilə təmasda olduğunu müəyyən ediblər.
Sonrakı mərhələdə həmin materialların təxminən 50 kilometr dərinliyə qədər daşındığı ehtimal edilir. Bu isə Yer tarixinin çox erkən dövrlərində səthdəki süxurların planetin dərin qatlarına hərəkət etməsinə səbəb olan geoloji proseslərin mövcud olduğunu göstərir.
Hafnium izotoplarının təhlili daha qədim dövrə aid məlumatlar da üzə çıxarıb. Tədqiqatçılar süxurların ilkin materialının 4,3 milyard il əvvəldən də öncə müəyyən kimyəvi elementlər baxımından tükənmiş mantiya sahəsindən yarandığını düşünürlər. Bu nəticə Yer qabığının formalaşması və qabıqla mantiya arasında kimyəvi fərqlənmənin planetin yaranmasından sonrakı ilk yüz milyon illərdə başlamış ola biləcəyinə işarə edir.
Alimlər tapıntının müasir plitə tektonikasının 3,95 milyard il əvvəl mövcud olduğunu sübut etmədiyini xüsusi vurğulayırlar. Süxurların dərin qatlara daşınması tektonik proseslərlə yanaşı, mantiyadan yüksələn iri həcmli material axınları və ya böyük kosmik cismin toqquşması nəticəsində də baş vermiş ola bilər.
Tədqiqat qrupu gələcəkdə bölgədə aşkarlanan, yaşı 3,8-3,1 milyard il arasında dəyişən digər süxurları da izotop və geokimyəvi üsullarla araşdırmağı planlaşdırır. Bu tədqiqatların Yer qabığının və mantiyanın ilkin dövrlərdə necə dəyişdiyini, eləcə də həmin proseslərdə hansı geoloji mexanizmlərin rol oynadığını daha aydınlaşdıracağı gözlənilir.
Samir

