Kalsium və maqnezium karbonatından ibarət olan dolomit Yer üzündə ən geniş yayılmış minerallardan biridir. Buna baxmayaraq, onu laboratoriya şəraitində yaratmaq uzun müddət mümkün olmayıb. 

HİT.az xəbər verir ki, indiandefencereview.com saytının məlumatına görə, iki əsrdən çox davam edən uğursuz cəhdlərdən sonra alimlər nəhayət bu problemi həll edə biliblər.

Dolomitin böyük hissəsi qədim dəniz çöküntülərindən yaranıb. İlkin okeanlarda yaşayan canlıların qalıqları zamanla dənizin dibinə çökərək minilliklər ərzində yüksək təzyiq altında sıxılıb və əhəngdaşı əmələ gətirib. Daha sonra maqneziumla zəngin su bu süxurlardan keçərək onları dolomitə çevirib. Bu cür qədim geoloji mühitlərdən kənarda yeni dolomit kristallarına nadir hallarda rast gəlinir.

Problemin əsas səbəbi kimyəvi proseslərlə bağlıdır. Dolomit kristalları yalnız atomların kristal səthinə çox dəqiq ardıcıllıqla birləşməsi nəticəsində böyüyür. Təbii şəraitdə dalğalar və yağıntılar səhv yerləşmiş atomları yuyub aparır. Bu proses olmadan isə dolomit qatının formalaşması təxminən 10 milyon il çəkə bilər.

Son 200 il ərzində aparılan bütün laboratoriya təcrübələri uğursuz olub. Dolomitin yaranması üçün yüksək konsentrasiyalı, yəni “həddindən artıq doymuş” məhlullar tələb olunsa da, mineral hətta bu şəraitdə belə əmələ gəlməyib. Hətta min dəfə artıq doymuş məhlulda aparılan bir eksperiment 32 il davam etsə də, nəticə verməyib.

Əsas irəliləyiş kompüter modelləşdirməsi ilə qeyri-adi eksperimental üsulun birləşdirilməsi nəticəsində mümkün olub. Alimlər dolomit yataqlarının yarandığı sahil mühitini modelləşdiriblər: burada yağıntılar məhlulu seyrəldir, buxarlanma isə kristalın böyüməsini yenidən aktivləşdirir.

Eyni zamanda, Hokkaydo Universitetinin tədqiqatçıları müəyyən ediblər ki, transmissiya elektron mikroskoplarında istifadə olunan elektron şüaları suyu parçalayaraq kristaldakı qüsurları aradan qaldıra biləcək turş mühit yaradır.

Bu yanaşma dolomitin formalaşması üçün həlledici olub. Alimlər iki saat ərzində məhlula dəfələrlə elektron şüası tətbiq edərək kristalda yaranan qüsurları aradan qaldırıblar.

Nəticədə, təxminən 100 nanometr qalınlığında, gözlə görünməyən, lakin əvvəlki nəticələrlə müqayisədə böyük irəliləyiş sayılan 300 qat dolomit kristalı yetişdirmək mümkün olub. Müqayisə üçün qeyd olunur ki, əvvəlki təcrübələrdə bu göstərici heç vaxt beş qatdan artıq olmayıb.

Samir