Astronomiya ilə bağlı bildiyimiz ən əsas həqiqətlərdən biri bütün planetlərin mərkəzi güc olan Günəşin ətrafında mükəmməl orbitlər üzrə hərəkət etməsidir. Lakin kainatın işləmə prinsipləri bəzən məktəb dərsliklərindəki sadə sxemlərdən daha mürəkkəb ola bilir.

HİT.az xəbər verir ki, Günəş sisteminin ən böyük üzvü olan Yupiter, nəhəng kütləsi ilə bu qaydanı sanki “yumşaldan” bir nəhəngdir. Texniki baxımdan yanaşdıqda bu qaz nəhəngi birbaşa Günəşin ətrafında deyil, kosmosdakı görünməz bir nöqtənin ətrafında hərəkət edir.

Hərəkətin əsasını təşkil edən qravitasiya, düşünüldüyü kimi yalnız kiçik cismin böyüyə tabe olması deyil. İki cisim bir-birini cəzb etdikdə, hər ikisi də qarşılıqlı qüvvə tətbiq edir. Bu fiziki prinsip “ortaq kütlə mərkəzi” (barysentir) adlanan balans nöqtəsini yaradır. Günəş sistemində digər planetlər Günəşlə müqayisədə çox kiçik qaldığı üçün bu nöqtə adətən ulduzun mərkəzinə çox yaxın olur. Lakin Yupiter bu tarazlığı ciddi şəkildə dəyişir.

NASA məlumatlarına görə, Yupiterin kütləsi Günəş sistemindəki bütün digər planetlərin cəminin iki qatından da çoxdur. Bu nəhəng kütlə Günəş ilə Yupiter arasındakı ortaq kütlə mərkəzini Günəşin mərkəzindən uzaqlaşdırır. Hətta bu nöqtə Günəşin səthindən kənarda, boş kosmos sahəsində yerləşir. Buna görə də Yupiter Günəşin mərkəzini deyil, həmin görünməz nöqtəni əsas alaraq orbitdə hərəkət edir.

Digər göy cisimlərində vəziyyət necədir?

Bu vəziyyət təkcə Yupiterə aid deyil. Məsələn, Pluton və onun peykləri də bir-birinə nisbətən ortaq kütlə mərkəzi ətrafında hərəkət edir. Yer və Ay sistemində isə bu nöqtə Yer qabığına yaxın olsa da, planetin mərkəzindən minlərlə kilometr uzaqdadır. Saturn kimi digər nəhənglərin də sistemə təsiri ilə bu balans nöqtəsi daim dəyişir və çox vaxt Günəşin mərkəzindən kənarda yerləşir.

Bu dinamik quruluş kainatın nə qədər həssas tarazlıq üzərində qurulduğunu göstərir. Planetlərin sadəcə Günəş ətrafında döndüyü fikri praktik yanaşma olsa da, gerçəklik kütlələrin bir-birini daim təsir etdiyi mürəkkəb bir kosmik rəqsdir. Yupiter kimi nəhənglərin mövcudluğu bu sistemin nə qədər dinamik və təəccüblü olduğunu bir daha ortaya qoyur.

Samir