Orta əsrlərdə insanların gecə ərzində fasiləsiz yatmadığı, yuxunu iki ayrı mərhələyə böldüyü ehtimal edilir. Tarixçilərin fikrincə, gecə yarısı oyanmaq həmin dövrün insanları üçün yuxu probleminin əlaməti deyil, adi gecə rejiminin bir hissəsi ola bilərdi.

HİT.az xəbər verir ki, araşdırmalara görə, insanlar gecə təxminən saat 21:00–23:00 arasında yatmağa gedir, bir neçə saat sonra oyanır və təxminən bir-iki saat oyaq qalırdılar. Daha sonra yenidən yataraq səhərədək istirahət edirdilər.

“İki yuxu” nəzəriyyəsi necə ortaya çıxıb?

Tarixçi Rocer Ekirx müxtəlif tarixi mənbələrdə “birinci yuxu” və “ikinci yuxu” ifadələrinə rast gəldikdən sonra bu mövzunu araşdırmağa başlayıb.

Onun diqqətini 1699-cu ildə İngiltərədə baş vermiş qətl işi üzrə ifadə verən 9 yaşlı Ceyn Routun sözləri də çəkib. Qız anası ilə “birinci yuxudan” sonra oyandıqlarını adi şəkildə danışıb. Ekirx daha sonra ədəbiyyat, tibbi mətnlər, mahnılar və digər tarixi sənədlərdə oxşar ifadələrin geniş yayıldığını müəyyən edib.

“Birinci” və “ikinci yuxu” anlayışlarına Cefri Çoserin “Kenterberi hekayələri”ndə də rast gəlinir. Eyni zamanda bu cür məlumatlar yalnız İngiltərəyə aid deyil. Plutarx, Livi və digər qədim müəlliflərin əsərlərində də gecənin iki mərhələli yuxu ilə keçirilməsinə dair işarələr mövcuddur.

Bu isə iki mərhələli yuxu rejiminin yalnız orta əsrlərə xas olmadığını, daha qədim dövrlərdə də geniş yayılmış ola biləcəyini göstərir.

Gecə oyanan insanlar nə edirdilər?

Gecə yuxudan oyanmaq insanların sadəcə yataqda gözləməsi demək deyildi. Bu müddət müxtəlif işlər üçün istifadə olunurdu.

Bəzi insanlar ev işləri görür, dua edir və düşüncələrə dalırdı. Digərləri yataqda qalaraq ailə üzvləri ilə söhbət edirdi. Evlilərin gecənin bu sakit vaxtından şəxsi yaxınlıq üçün istifadə etdiyi də ehtimal olunur.

Tarixçi Ekirxin araşdırmalarına görə, insanlar gecə oyanarkən tualetə gedə, tütün çəkə, hətta qonşularına baş çəkə bilərdilər. Bəziləri isə bu müddəti gördükləri yuxular barədə düşünməyə sərf edirdi. Həmin dövrdə yuxuların daha aydın xatırlandığına inanılırdı.

Yuxu şəraiti də müasir dövrdən xeyli fərqlənirdi. İnsanlar çox vaxt ailə üzvləri və digər ev sakinləri ilə eyni yataqda yatırdılar. Yataq yerlərində bit, birə və digər parazitlərin olması da geniş yayılmışdı.

İki mərhələli yuxu niyə aradan qalxdı?

İnsanların yuxu rejiminin dəyişməsində əsas amillərdən biri süni işıqlandırmanın yayılması ola bilər. Elektrik və digər süni işıq mənbələri insanların gün batdıqdan sonra daha uzun müddət aktiv qalmasına imkan verdi.

Süni işıq, həmçinin yuxu və oyaqlıq dövrünün tənzimlənməsində mühüm rol oynayan melatonin hormonunun ifrazına təsir göstərə bilər.

Maraqlıdır ki, insanların bir neçə həftə ərzində saat və süni işıqlandırma olmadan yaşadığı bəzi eksperimentlərdə iki mərhələli yuxu rejiminin təbii şəkildə yenidən meydana çıxdığı müşahidə olunub.

Bu nəticələr gecə yarısı oyanmağın hər zaman yuxu pozuntusu olmadığını və insanın təbii yuxu ritminin bəzi hallarda fasiləli ola biləcəyini göstərir.

Samir