Təxminən 500 milyon ildir fosil qeydlərində rast gəlinən altıbucaqlı “Paleodictyon” izlərinin arxasında hansı canlının dayandığına dair yeni nəzəriyyə ortaya çıxıb. Tədqiqatçılar mürəkkəb tunel sistemlərini dərin dənizlərdə yaşayan bəzi buğumayaqlılarla əlaqələndirirlər.
HİT.az xəbər verir ki, milyonlarla il əvvəl dəniz dibində qazılmış sirli tunellər bu gün də alimlərin qarşısına çıxır. Üstəlik, bu izlərin arxasındakı canlı ilə bağlı yeni tapıntılar “Paleodictyon” adlanan həndəsi strukturların təxminən 500 milyon illik tarixinə dair mühüm ipucu verir.
Altıbucaqlı naxışlardan ibarət bu iz fosilləri ilk dəfə 1850-ci ildə italiyalı paleontoloq Cüzeppe Menegini tərəfindən Eosen dövrünə aid çöküntülərdə təsvir edilib. “Paleodictyon” əslində birbaşa canlı fosili deyil; uzun müddət kimliyi müəyyənləşdirilə bilməyən bir orqanizmin dəniz dibində buraxdığı izlərdən ibarətdir. Dağ zirvələrində aşkar edilən qədim dəniz dibi qalıqlarından tutmuş, bu gün okeanların dərinliklərində görüntülənən tunellərə qədər uzanan qeydlər bu strukturun son dərəcə uzun tarixə malik olduğunu göstərir.
Cenoa Universitetindən paleontoloq Andrea Baukonun rəhbərlik etdiyi qrup “Paleodictyon”un sirrini açmaq üçün həm əvvəlki araşdırmaları nəzərdən keçirib, həm də Apennin və Alp dağlarında çöl tədqiqatları aparıb. Tədqiqatçılar həmçinin bir vaxtlar okean dibi olmuş dağlıq ərazilərdəki fosilləri pilotsuz sualtı aparatlarla bu gün görüntülənən tunel sistemləri ilə müqayisə ediblər.
Müəyyən edilən oxşarlıqlar bu həndəsi strukturların bir buğumayaqlı tərəfindən yaradılmış ola biləcəyi fikrini gücləndirib. Kəskin bucaqlardan və düz xətlərdən ibarət tunellərin forması bu canlıların anatomik xüsusiyyətləri ilə uyğunluq göstərir. Tədqiqatçıların fikrincə, dərin dəniz izopodları və amfipodlar ən güclü namizədlər arasındadır. Quruda yaşayan bərabərayaqlılar və qum birələri ilə qohum olan bu xərçəngkimilərin sərt xarici skeletləri və oynaqlı ayaqları “Paleodictyon”dakı mürəkkəb həndəsi formaların yaranmasını izah edə biləcək xüsusiyyətlərə malikdir.
Araşdırmanın diqqət çəkdiyi digər məqam isə bu strukturların nə üçün yaradılmasıdır. Əvvəlki nəzəriyyələrdə tunellərin bakteriya yetişdirmək üçün istifadə edildiyi düşünülürdü. Yeni qiymətləndirmə isə fərqli ehtimalı gündəmə gətirir. Alimlər hesab edirlər ki, mürəkkəb şəbəkələr koloniya halında yaşayan canlılar arasında kimyəvi, hidravlik və ya akustik siqnalların ötürülməsini təmin edən kommunikasiya sistemi ola bilər.
Lakin bu ehtimalın təsdiqlənməsi üçün canlıları tunelləri yaradarkən müşahidə etmək lazımdır. Bu səbəbdən tədqiqatçılar okean dibində sualtı müşahidə məntəqələri yerləşdirərək strukturların necə və hansı məqsədlə qurulduğunu birbaşa qeydə almağı hədəfləyirlər.
“Earth-Science Reviews” jurnalında dərc edilən araşdırma müxtəlif geoloji təbəqələrdə təxminən yarım milyard ildir rast gəlinən “Paleodictyon” izlərinin arxasındakı canlıya dair indiyədək irəli sürülmüş ən güclü izahlardan birini ortaya qoyub.
Samir
