Yura dövrünün dünyası alimlərin düşündüyündən daha zəngin və müxtəlif səslərə malik olub. Tədqiqatçılar 165 milyon il əvvəl yaşamış həşəratların çıxardığı səsləri fosillər əsasında yenidən modelləşdiriblər.

HİT.az xəbər verir ki, araşdırmanın nəticələrinə görə, dinozavrların yaşadığı meşələrdə qıjıların xışıltısı və digər təbii səslərlə yanaşı, müasir cırcıramalara və çəyirtkələrə bənzər həşəratların cəh-cəh səsləri də eşidilirdi. Bəzi səslər isə insan qulağının eşitmə həddini belə keçirdi.

Alimlər Çinin Daxili Monqolustan bölgəsində qanadları bütöv şəkildə qorunmuş 20 qədim həşərat fosili aşkar ediblər. Doqquz növə aid olan bu nümunələrin müasir cırcıramalar və çəyirtkələrlə qohum olduğu müəyyənləşdirilib.

Tədqiqatçılar həşəratların qanadlarındakı qabırğavari strukturları diqqətlə araşdıraraq onların necə səs çıxara biləcəyini modelləşdiriblər. Qanadlardakı dişciklərin sayı, onların arasındakı məsafə və titrəyən hissənin ölçüsünün səsin tezliyinə və ritminə təsir etdiyi düşünülür.

Araşdırmaya əsasən, həşəratların əksəriyyəti müasir cırcıramaların səslərinə bənzər, təxminən 5 kilohers tezliyində səslər çıxara bilirdi. Bu səslərin bir çoxunun mürəkkəb uğultu və ya vızıltıdan daha çox aydın, yüksək tonlu cəh-cəhlər olduğu ehtimal edilir.

Daha maraqlısı isə qədim həşəratlardan birinin 20-22 kilohers diapazonunda səs çıxara bilməsidir. Bu tezlik insanın eşitmə imkanlarının yuxarı sərhədinə çatır və qismən ultrasəs diapazonuna daxil olur.

Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, bu nəticə həşəratlarda ultrasəs səslərinin yalnız yarasaların meydana çıxmasından sonra təkamül etdiyi barədə geniş yayılmış fikrə yenidən baxmağa əsas verə bilər.

Alimlər bildirirlər ki, həşərat fosilləri qədim ekosistemlərin səs mənzərəsini öyrənmək üçün mühüm mənbədir. Çünki onların bədən quruluşunda səs yaratmağa imkan verən qanad və digər sərt strukturlar fosilləşə bilir.

Tədqiqat gələcəkdə süni intellektdən istifadə etməklə digər qədim həşəratların, o cümlədən böcəklər və qarışqaların səslərinin də bərpa edilməsinə imkan yarada bilər. Beləliklə, alimlər milyonlarla il əvvəl mövcud olmuş və bu gün artıq eşidilməsi mümkün olmayan təbii “səs mənzərəsini” daha ətraflı şəkildə yenidən qurmağa çalışırlar.

Samir