Alimlər Yer kürəsində ağacların və meşələrin hələ mövcud olmadığı dövrdə yaşamış, təxminən 440 milyon il yaşı olan qədim göbələyin quruluşunu araşdırıblar. Tapıntı göbələklərin quru ekosistemlərinin formalaşmasında və torpağın yaranmasında mühüm rol oynadığını göstərir.

HİT.az xəbər verir ki, bu barədə “The Daily Galaxy” nəşri məlumat yayıb.

“Tortotubus protuberans” adlandırılan qədim göbələk silur dövründə, canlıların böyük hissəsinin okeanlarda yaşadığı bir vaxtda mövcud olub. Bu fosil 2016-cı ildə Durham Universitetinin paleontoloqu Martin Smit tərəfindən araşdırılaraq o dövrə aid ən qədim məlum göbələk nümunələrindən biri kimi təqdim edilib.

İlk baxışdan diqqət çəkməyən fosilin mikroskopik quruluşu alimləri təəccübləndirib. Araşdırma zamanı göbələyin əsas sapından ayrılan, sonradan əyilərək yenidən əsas hissənin ətrafına dolanan mürəkkəb budaqlanmış liflərə malik olduğu müəyyən edilib. Bu quruluş müasir göbələklərin qida maddələrini daşıyan şəbəkələrini xatırladır.

“Botanical Journal of the Linnean Society” jurnalında dərc olunan araşdırmaya görə, belə lifli şəbəkələr qida maddələrinin daşınmasına, üzvi materialların parçalanmasına və göbələyin yeni ərazilərə yayılmasına kömək edə bilərdi.

Göbələklər torpağın yaranmasına necə kömək edib?

440 milyon il əvvəl Yer kürəsində meşələr, ağaclar və çiçəkli bitkilər yox idi. Quruda mövcud olan bitkilər əsasən mamır və şibyəyə bənzər sadə formalardan ibarət idi. Onların kökləri də hələ inkişaf etməmişdi.

Göbələklər isə torpaq səthinə yayılan lifləri vasitəsilə üzvi maddələrin parçalanmasına, çöküntülərin sabitləşməsinə və süxurların aşınmasına kömək edirdi. Bu proseslər torpağın formalaşması üçün mühüm əhəmiyyət daşıyırdı.

Paleontoloq Martin Smitin sözlərinə görə, fosildə müşahidə olunan mürəkkəb göbələk quruluşu qədim quru ekosistemlərində torpaq yaranmasına və üzvi maddələrin parçalanmasına xidmət edən proseslərin mövcudluğunu göstərir.

Qədim göbələk nə ilə qidalanırdı?

Tədqiqatçıların qarşısında qalan əsas suallardan biri isə bu canlıların qida mənbəyidir. Müasir göbələklər əsasən ölü bitki qalıqları və digər üzvi maddələrlə qidalansa da, 440 milyon il əvvəl quruda ağaclar və meşələr mövcud deyildi.

Smit ehtimal edir ki, “Tortotubus protuberans” bakteriya və yosunların yaratdığı üzvi maddələrdən istifadə etmiş ola bilər. Həmin dövrdə bu mikroorqanizmlərin quruda yaşadığı güman edilir. Lakin onlar nadir hallarda fosil şəklində qorunub saxlandığından göbələyin dəqiq qida mənbəyini müəyyənləşdirmək hələlik mümkün deyil.

Samir