ABŞ 60 il əvvəl kosmosa 480 milyon mis iynə səpdi – Eksperiment necə nəticələndi?

DÜNYA
13:55 / 22.11.2026
75

ABŞ 1963-cü ildə rabitə texnologiyalarını inkişaf etdirmək məqsədilə kosmosda qeyri-adi eksperiment həyata keçirib. Yer orbitinə 480 milyon kiçik mis iynə göndərən alimlər bunun uzaq məsafələrə radio siqnallarının ötürülməsini asanlaşdıracağını düşünürdülər. Lakin layihə gözlənilən nəticəni verməyib və onun qalıqlarının bir hissəsi bu gün də kosmosda ola bilər.

HİT.az xəbər verir ki, bu barədə “Futura Sciences” portalı məlumat yayıb.

“Vest Ford” adlanan layihə Soyuq müharibə dövründə ABŞ-ın hərbi rabitə sistemlərini daha etibarlı etmək məqsədilə hazırlanmışdı. Massaçusets Texnologiya İnstitutunun laboratoriyalarından birində işlənib hazırlanan layihəyə əsasən, Yer ətrafında mis tellərdən ibarət xüsusi halqa yaradılmalı idi.

1963-cü ildə təxminən 3600 kilometr yüksəklikdəki orbitə 480 milyon ultra nazik mis element yerləşdirildi. Hər birinin uzunluğu 1,78 santimetr olan bu iynələr xüsusi birləşdirici maddə vasitəsilə bir yerdə saxlanılırdı. Maddənin kosmosun vakuumunda buxarlanmasından sonra metal elementlərin orbit boyunca yayılması nəzərdə tutulmuşdu.

Alimlərin planına görə, mis iynələr kiçik antenalar rolunu oynayaraq radio siqnallarını qəbul etməli və uzaq məsafələrə ötürməli idi.

Eksperiment niyə uğursuz oldu?

Layihənin ilk sınağı 1961-ci ildə keçirilsə də, uğursuzluqla nəticələnmişdi. 1963-cü ildəki ikinci cəhddə isə planlaşdırılan mis halqanın formalaşdırılması təxminən 40 gün çəkdi.

Lakin sistemin effektivliyi uzun müddət davam etmədi. Təxminən 50 gün sonra orbitdəki metal elementlərin sıxlığı radio siqnallarının ötürülməsi üçün kifayət etmədi. Beləliklə, layihənin praktik əhəmiyyəti azaldı.

Sonrakı texnoloji inkişaf göstərdi ki, uzaq məsafələrə rabitə üçün siqnalları qəbul edən, gücləndirən və yenidən ötürən süni peyklər daha səmərəli həll yoludur.

Mis iynələrin bir hissəsi hələ də kosmosdadır

Layihənin maraqlı nəticələrindən biri isə onun yaratdığı kosmik qalıqlardır. Hesablamalara görə, göndərilən 480 milyon mis iynənin təxminən 25-45 faizi zamanla Yerə düşüb.

Digər hissələr isə qruplar şəklində orbitdə qalıb və sonrakı onilliklərdə tədricən planetə qayıdıb. Bu cür qalıqların 2020, 2022 və 2024-cü illərdə də Yerə düşdüyü bildirilir.

Nəşrin məlumatına görə, hazırda orbitdə “Vest Ford” layihəsinə aid olduğu müəyyənləşdirilmiş 23 obyektin qala biləcəyi ehtimal edilir. Onların kiçik ölçüləri və qeyri-sabit, uzunsov orbitləri izlənilmələrini çətinləşdirir.

Bundan başqa, ilkin hesablamalar Yerə düşmüş mis elementlərin 100 milyondan çoxunun hələ də planetin səthində qala biləcəyini göstərir.

Beləliklə, rabitə texnologiyalarında inqilab yaratmaq məqsədilə həyata keçirilən və uğursuzluqla nəticələnən eksperimentin izləri altı onillikdən çox vaxt keçməsinə baxmayaraq, hələ də qalmaqdadır.

Samir

0