İnsan cəmiyyətində başqalarına kömək təklif etmək müsbət davranış hesab olunur. Eyni zamanda problemləri təkbaşına həll etmək də güclü xarakter əlaməti kimi qəbul edilir. Lakin heç vaxt kömək istəməyən və təklif edilən yardımı da rədd edən insanlar çox vaxt bunun arxasında daha dərin səbəblər daşıyır.
HİT.az xəbər verir ki, “SiliconCanals” nəşrində psixologiya eksperti Kristian Kelli bu davranışın çox vaxt “qaranlıq” bir kökə sahib olduğunu yazır. Onun fikrincə, bu insanlar keçmişdə yardımın “gizli bir qiymət” tələb etdiyi təcrübələr yaşamış ola bilər.
Özünə güvənmişlik yoxsa öyrənilmiş strategiya
Müəllif qeyd edir ki, bu tip insanlar gündəlik həyatda asanlıqla tanına bilər. Məsələn, kafedə dostu ilə oturarkən hər kəsin öz payını son qəpiyinə qədər ödəməsində israr edirlər və heç bir “jest” qəbul etmirlər. Bu, sadəcə təkəbbür deyil – daxili bir mexanizmdir.
“İnsanlar ki heç vaxt kömək istəmir, əslində tam müstəqil deyillər. Onlar həyatlarının hansısa mərhələsində öyrəniblər ki, başqasından gələn yardımın həmişə bir ‘hesabı’ olur və bunu ödəmək çətindir”, deyə müəllif yazır.
Kelli bildirir ki, cəmiyyət belə davranışı çox vaxt güc və xarakter kimi romantikləşdirir. Halbuki araşdırmalar göstərir ki, köməkdən imtina adətən uşaqlıq təcrübələri ilə bağlıdır: kömək istəmək bəzən qınama, qəzəb və ya alçaldılma ilə qarşılanır.
Bu səbəbdən insan zamanla belə bir inanc formalaşdırır: “Mən hər şeyi özüm etməliyəm”. Bu isə onları emosional olaraq başqalarından uzaqlaşdırır.
“Bu insanlar soyuq deyil – sadəcə asılılıq hissindən qaçmağı öyrəniblər”, deyə ekspert qeyd edir.
Mütəxəssisin fikrincə, tam müstəqillik strategiyası qısa müddətdə işləsə də, uzunmüddətli nəticələri fərqlidir. O, insanı məyusluqdan qorusa da, sosial təcrid yaradır.
Belə insanlar zahirən güclü və etibarlı görünürlər, lakin onların münasibətləri çox vaxt səthi qalır. Onlar başqalarına kömək etsələr də, özləri kömək qəbul etmirlər.
“Əlaqələr müraciət etməyi tələb edir. Əgər siz heç vaxt kömək istəməmək üzərində həyat qurmusunuzsa, kağız üzərində geniş sosial şəbəkəniz ola bilər, amma real həyatda tənhalıq yaşayarsınız”, deyə Kelli yazır.
Ekspert əlavə edir ki, bu davranış modeli cəmiyyət tərəfindən də dolayısı ilə gücləndirilir: hər şeyi təkbaşına edən insanlar təriflənir və uğurlu sayılır. Lakin bu, zamanla tükənməyə və psixoloji böhranlara gətirib çıxara bilər.
Çıxış yolu isə kəskin dəyişiklik deyil. Mütəxəssis kiçik addımları tövsiyə edir: təhlükəsiz mühitdə kiçik kömək istəkləri. Bu, insanın “kömək = borc” inancını tədricən dəyişməyə kömək edir.
Samir
