Başqalarına kömək etmək istəyi ənənəvi olaraq müsbət keyfiyyət kimi qəbul edilir. Lakin bəzən bu, insanın öz ehtiyaclarını sistematik şəkildə görməzdən gəldiyi və başqalarının həyatı üçün məsuliyyət daşıdığı davamlı davranış modelinə çevrilir.

HİT.az xəbər verir ki, bu barədə psixoloq Kristina Mizernaya gazeta.ru-ya bildirib.

Bu vəziyyət “xilaskar sindromu” adlanır. Mütəxəssisin sözlərinə görə, bu hal çox vaxt problem kimi dərk edilmir, çünki zahirən qayğı və dəstək kimi görünür. Lakin praktikada bu model emosional tükənməyə və şəxsi sərhədlərin pozulmasına gətirib çıxarır.

Əsas əlamətlərdən biri “mən olmasam, başqaları bacarmaz” düşüncəsidir. Belə insanlar başqalarının problemlərini öz üzərlərinə götürür, məsləhətlər verir və birbaşa onlara aid olmayan situasiyalara müdaxilə edirlər. Eyni zamanda kömək edə bilmədikdə güclü gərginlik hiss edirlər.

Bu davranış çox vaxt “yox” deməkdə çətinliklə müşayiət olunur. İnsan öz imkanlarını aşsa belə, xahişləri rədd edə bilmir, çünki günahkarlıq hissindən və münasibətləri pozmaq qorxusundan çəkinir.

“Bunun əsasında təkcə xeyirxahlıq deyil, qorxu dayanır. Lazımsız və ya kifayət qədər yaxşı olmamaq, rədd edilmək qorxusu. Kömək etmək münasibətləri qorumağın və öz dəyərini təsdiqləməyin bir yoluna çevrilir”, deyə psixoloq qeyd edib.

Mütəxəssis bildirir ki, bu davranışın kökləri çox vaxt uşaqlıq təcrübələrinə gedib çıxır. Sevgi və qəbulun yalnız faydalı olmaqla şərtləndiyi ailə mühiti və ya erkən yaşda üzərinə həddindən artıq məsuliyyət düşən vəziyyətlər bu modelin formalaşmasına səbəb ola bilər.

“Əgər uşaq yalnız faydalı olanda diqqət görürsə, bu modeli böyüyəndə də davam etdirir”, deyə Kristina Mizernaya izah edib.

Zamanla bu davranış modeli əks təsir göstərməyə başlayır: insan yorğunluq və daxili qıcıqlanma hiss edir, çox verdiyini və az aldığını düşünür, lakin davranışını dəyişə bilmir.

Bundan başqa, başqasını “xilas etmək” insanın onun müstəqil şəkildə problemlə mübarizə aparmaq imkanını da əlindən alır və bu, asılı münasibətlər formalaşdırır.

Bu vəziyyətdən çıxış üçün ilk addım problemin fərqinə varmaqdır. İnsan hansı hallarda həddindən artıq məsuliyyət götürdüyünü anlamalıdır. Növbəti mərhələ isə sərhədlərlə işləməkdir — günahkarlıq hissi olmadan “yox” deməyi öyrənmək və başqalarına öz problemlərini həll etməyə imkan vermək.

“Münasibətə dəstək vermək xilas etmək demək deyil. Bu, qarşı tərəfin məsuliyyətini əlindən almadan yanında olmaqdır. Sağlam münasibətlər xilas etmə üzərində deyil, qarşılıqlı məsuliyyət üzərində qurulur. Hər kəs özünə cavabdeh olduqda, həqiqi yaxınlıq üçün məkan yaranır”, deyə Mizernaya bildirib.

Samir