Amerika kəşfiyyatı ABŞ və İsrailin son zərbələrinin İranın nüvə proqramına həlledici zərbə vurmadığı qənaətinə gəlib.
HİT.az "Reuters"ə istinadən xəbər verir ki, təxminlərlə tanış olan mənbələrə görə, nüvə silahının yaradılması vaxtı faktiki olaraq dəyişməz olaraq qalır.
Ötən yay analitiklər hücumlardan sonra İranın bomba yaratmaq üçün təxminən bir ilə ehtiyac duyacağını təxmin etmişdilər. İki aylıq müharibədən sonra bu qiymətləndirmə dəyişməyib.
ABŞ prezidenti Donald Tramp tərəfindən başladılan münaqişə Tehranın nüvə ambisiyalarını dayandırmaq məqsədi daşıyırdı. Lakin, 7 apreldə atəşkəsdən bəri döyüşlər dayanıb.
Vəziyyət gərgin olaraq qalır: İran Hörmüz boğazından keçən nəqliyyatı bağlayaraq dünya neft tədarükünün təxminən 20%-ni bağlayaraq qlobal enerji böhranına səbəb olub.
28 fevralda başlayan ABŞ və İsrail hücumları əsasən hərbi obyektlərə yönəlmişdi. Eyni zamanda, İsrail ayrı-ayrılıqda nüvə infrastrukturuna zərbələr endirib. İyun ayında ABŞ əsas nüvə mərkəzlərinə - Natanz, Fordo və İsfahana zərbələr endirib. Nəticədə üç uran zənginləşdirmə zavodu dağıdılıb və ya ciddi şəkildə zədələnib. Buna baxmayaraq, kəşfiyyat İranın əsas nüvə materiallarını saxlamağa davam etdiyinə inanır.
Beynəlxalq müfəttişlər təxminən 440 kq 60%-ə qədər zənginləşdirilmiş uran tapa bilməyiblər. Bəzilərinin yeraltı tunellərdə gizləndiyi ehtimal olunur.
Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyi hesab edir ki, bu ehtiyat daha da zənginləşdirildikdən sonra 10-a qədər nüvə silahı yaratmaq üçün kifayətdir.
Müharibədən əvvəl İran 3-6 ay ərzində bomba yarada bilərdi. Zərbələrdən sonra bu müddət təxminən 9-12 aya qədər artdı və o vaxtdan bəri dəyişməyib. Səbəb hücumların təbiətidir. ABŞ birbaşa nüvə obyektlərinə deyil, hərbi infrastruktur və liderliyə diqqət yetirirdi.
Keçmiş kəşfiyyat analitiki Erik Bruer qeyd edib ki, İran, ehtimal ki, yeraltının dərinliyində ola biləcək bütün nüvə materiallarını saxlayıb.
ABŞ rəsmiləri yeraltı obyektlərdən yüksək dərəcədə zənginləşdirilmiş uranı çıxarmaq üçün yerüstü əməliyyatlar da daxil olmaqla, riskli ssenariləri nəzərdən keçirirlər. Müdafiə naziri Pit Heqset bildirib ki, Vaşinqton danışıqlar yolu ilə də daxil olmaqla, İranda nüvə silahlarının yaranmasının qarşısını almağa çalışır.
Vitse-prezident Cey Di Vens açıq şəkildə bildirib: "İrana heç vaxt nüvə silahı əldə etməyə icazə verilməməlidir. Bu əməliyyatın məqsədi budur".
Əlavə bir amil İsrail tərəfindən İran nüvə alimlərinin məhv edilməsi idi. Bu, döyüş başlığının hazırlanmasını çətinləşdirə bilər. Ekspert Devid Olbrayt izah edib: "Bilik bombalarla məhv edilə bilməz, amma nou-hau məhv edə bilər".
İran nüvə silahı yaratmaq niyyətini inkar edir. ABŞ və beynəlxalq kəşfiyyat məlumatlarına görə, döyüş başlığı yaratmaq proqramı 2003-cü ildə dayandırılıb, baxmayaraq ki, onun gizli inkişafı ilə bağlı şübhələr hələ də qalmaqdadır.
Samir
