Yaxın Şərqdəki müharibə neft qiymətlərinin sıçrayışı, logistikanın bahalaşması və yanacaq qıtlığı riski vasitəsilə Ukrayna iqtisadiyyatı üçün riskləri gücləndirir.
HİT.az-ın məlumatına görə, Ukrayna Milli Bankının (NBU) İnflyasiya Hesabatında qeyd olunur ki, hərbi əməliyyatlar və Hörmüz boğazında gəmiçiliyə dair təhdidlər artıq enerji daşıyıcılarının qiymətlərində kəskin artıma və yüksək volatilliyə səbəb olub.
NBU-nun baza ssenarisinə əsasən, gərginliyin 2026-cı ilin ikinci rübünün sonundan etibarən tədricən azalacağı gözlənilir. Bu halda Brent markalı neftin orta qiyməti ikinci rübdə təxminən 100 ABŞ dolları səviyyəsində olacaq, ilin sonunda isə 80 dollara enəcək. Lakin münaqişənin uzanacağı halda 2026-cı ilin sonuna qədər qiymətlər 150 dollara qədər yüksələ, daha sonra dördüncü rübdə 100 dollara enə bilər.
Tənzimləyici vurğulayır ki, hətta baza ssenarisi belə Ukrayna üçün əvvəlki gözləntilərdən daha güclü təzyiq yaradır. Yanacağa yüksək idxal asılılığı səbəbindən onun qiyməti aprel ayında illik ifadədə 36% artıb, halbuki yanvar proqnozunda bu göstərici cəmi 9% idi. Yanacaq bahalaşmasının inflyasiyaya birbaşa töhfəsi artıq 0,9 faiz bəndinə çatıb, ikinci dərəcəli təsirlər – nəqliyyat və logistika xərclərinin artımı nəzərə alınmaqla isə ilin sonuna qədər bu təsirin 1,5 faiz bəndinə, neqativ ssenaridə isə 3 faiz bəndinə qədər yüksəlməsi mümkündür.
Bahalaşan enerji resursları iqtisadi artıma da təzyiq göstərəcək. Ən çox enerji tutumlu və nəqliyyatdan asılı sahələr zərər görəcək, burada biznes artan maya dəyərinə görə istehsalı azaltmağa məcbur olacaq. NBU-nun qiymətləndirməsinə görə, Yaxın Şərqdəki müharibə 2026-cı ildə Ukraynanın real ÜDM artımını 0,3 faiz bəndi, uzunmüddətli münaqişə halında isə 0,6 faiz bəndi azaldacaq.
Ayrı risk kimi yanacaq qıtlığı ehtimalı qalır. Ukrayna neft məhsullarının tam idxal asılılığında olduğundan, tədarükdə fasilələr logistikanı və aqrar sektorun fəaliyyətini çətinləşdirə bilər. Bundan əlavə, neft və qazın bahalaşması 2026-cı ilin mart–dekabr dövründə Ukraynanın enerji idxalı xərclərini yanvar proqnozu ilə müqayisədə 1,3 milyard dollar artıracaq, neqativ ssenaridə isə bu məbləğ iki dəfədən çox arta bilər.
Aqrar sahədə gübrə bazarı da əlavə təzyiq altına düşəcək: onların idxal xərcləri 150 milyon dollara, uzunmüddətli müharibə halında isə 300 milyon dollara çata bilər. Eyni zamanda qlobal çatışmazlıq səbəbindən fiziki idxal həcmləri azala bilər ki, bu da kənd təsərrüfatı məhsullarının məhsuldarlığını azaldaraq gələcək illərdə ixrac potensialını zəiflədəcək.
Mənfi təsirlərin bir hissəsi qlobal bazarlarda kənd təsərrüfatı məhsullarının bahalaşması ilə kompensasiya oluna bilər. NBU hesab edir ki, bu amil 2026-cı ildə Ukraynaya əlavə 0,6–1,6 milyard dollar valyuta gəliri gətirə bilər. Bundan başqa, Yaxın Şərqdəki müharibə müdafiə texnologiyalarına marağı artıraraq Ukraynanın müdafiə sənayesi məhsullarının ixracı üçün potensial yaradır.
Samir
