Tehran Tibb Elmləri Universitetinin tədqiqatçıları plastik tullantıların yüksək effektivliyə malik aktivləşdirilmiş kömürə çevrilməsi üçün yeni üsul hazırlayıblar. Onlar qızdırma və kimyəvi reaksiyalardan istifadə etməklə polietilentereftalatdan (PET) hazırlanmış butulkaları su və havanın filtrasiyasında istifadə oluna bilən məsaməli materiala çeviriblər.
HİT.az xəbər verir ki, tədqiqatın nəticələri “Nature Scientific Reports” jurnalında dərc olunub.
Alimlər iki yanaşmanı müqayisə ediblər: ənənəvi birbaşa termal aktivləşdirmə və mikrodalğalı üsul. Hər iki metod karbonun inkişaf etmiş məsaməli strukturunu yaratmaq üçün kalium hidroksiddən istifadə edir. Məlum olub ki, mikrodalğalı şüalanma daha çox hazır məhsul əldə etməyə imkan verir — çıxım 57 faizə çatır, klassik qızdırma zamanı isə bu göstərici cəmi 29 faiz təşkil edir. Bununla belə, birbaşa üsulla səth sahəsi 1 qram üçün 2035 kvadratmetrə çatan material əldə edilir ki, bu da bir çox kommersiya analoqlarının göstəricisindən xeyli yüksəkdir.
Materialların xüsusiyyətlərindəki fərqlər istilik emalının mexanizmləri ilə bağlıdır. Mikrodalğalar materialı içəridən bərabər şəkildə qızdıraraq qısa müddətdə kiçik və vahid məsamələr yaradır. Klassik sobada isə istilik xaricdən ötürülür ki, bu da karbon matrisinin daha dərin aşınmasına və mürəkkəb mikroməsamə şəbəkəsinin formalaşmasına səbəb olur. Tədqiqatçıların sözlərinə görə, metodun seçimi əldə olunan sorbentin hansı məqsədlə istifadə ediləcəyindən asılıdır.
Tədqiqatın müəllifləri Sepide Sadeqi və Anuşirəvan Mohseni-Bandpey bildiriblər: “Mikrodalğalı aktivləşdirmə yüksək karbon çıxımı və məsamələrin vahidliyini təmin edir, birbaşa qızdırma isə səth sahəsini maksimuma çatdırır”. Onlar əlavə ediblər ki, hər iki yanaşma plastikin utilizasiyası problemini həll edərək onu sənaye üçün qiymətli resursa çevirir.
PET qabların yığılması problemi qlobal miqyas alır. Mütəxəssislərin hesablamalarına görə, 2025-ci ildə dünyada bu plastikin istehlakı təxminən 22,65 milyon ton təşkil edib, lakin tullantıların 30 faizindən az hissəsi təkrar emala göndərilib. Qalan material mikrohissəciklərə parçalanaraq ekosistemlərdə və canlı orqanizmlərdə toplanır və sağlamlıq üçün ciddi təhlükə yaradır. Basdırma və yandırma kimi ənənəvi utilizasiya üsullarının imkanları məhdud olduğundan, tullantıların faydalı məhsullara çevrilməsi — apsayklinq — ən perspektivli ekoloji istiqamətlərdən birinə çevrilir.
Xəbər üçün uyğun 800×450 ölçüdə görüntü də hazırlaya bilərəm.
Alimlər plastik butulkaları filtrlər üçün qiymətli kömürə çeviriblər
“Nature”: Alimlər plastik butulkaların effektiv emalı üsulunu kəşf ediblər
Tehran Tibb Elmləri Universitetinin tədqiqatçıları plastik tullantıların yüksək effektivliyə malik aktivləşdirilmiş kömürə çevrilməsi üçün yeni üsul hazırlayıblar. Onlar qızdırma və kimyəvi reaksiyalardan istifadə etməklə polietilentereftalatdan (PET) hazırlanmış butulkaları su və havanın filtrasiyasında istifadə oluna bilən məsaməli materiala çeviriblər. Tədqiqatın nəticələri “Nature Scientific Reports” jurnalında dərc olunub.
Alimlər iki yanaşmanı müqayisə ediblər: ənənəvi birbaşa termal aktivləşdirmə və mikrodalğalı üsul. Hər iki metod karbonun inkişaf etmiş məsaməli strukturunu yaratmaq üçün kalium hidroksiddən istifadə edir. Məlum olub ki, mikrodalğalı şüalanma daha çox hazır məhsul əldə etməyə imkan verir — çıxım 57 faizə çatır, klassik qızdırma zamanı isə bu göstərici cəmi 29 faiz təşkil edir. Bununla belə, birbaşa üsulla səth sahəsi 1 qram üçün 2035 kvadratmetrə çatan material əldə edilir ki, bu da bir çox kommersiya analoqlarının göstəricisindən xeyli yüksəkdir.
Materialların xüsusiyyətlərindəki fərqlər istilik emalının mexanizmləri ilə bağlıdır. Mikrodalğalar materialı içəridən bərabər şəkildə qızdıraraq qısa müddətdə kiçik və vahid məsamələr yaradır. Klassik sobada isə istilik xaricdən ötürülür ki, bu da karbon matrisinin daha dərin aşınmasına və mürəkkəb mikroməsamə şəbəkəsinin formalaşmasına səbəb olur. Tədqiqatçıların sözlərinə görə, metodun seçimi əldə olunan sorbentin hansı məqsədlə istifadə ediləcəyindən asılıdır.
Tədqiqatın müəllifləri Sepide Sadeqi və Anuşirəvan Mohseni-Bandpey bildiriblər: “Mikrodalğalı aktivləşdirmə yüksək karbon çıxımı və məsamələrin vahidliyini təmin edir, birbaşa qızdırma isə səth sahəsini maksimuma çatdırır”. Onlar əlavə ediblər ki, hər iki yanaşma plastikin utilizasiyası problemini həll edərək onu sənaye üçün qiymətli resursa çevirir.
PET qabların yığılması problemi qlobal miqyas alır. Mütəxəssislərin hesablamalarına görə, 2025-ci ildə dünyada bu plastikin istehlakı təxminən 22,65 milyon ton təşkil edib, lakin tullantıların 30 faizindən az hissəsi təkrar emala göndərilib. Qalan material mikrohissəciklərə parçalanaraq ekosistemlərdə və canlı orqanizmlərdə toplanır və sağlamlıq üçün ciddi təhlükə yaradır. Basdırma və yandırma kimi ənənəvi utilizasiya üsullarının imkanları məhdud olduğundan, tullantıların faydalı məhsullara çevrilməsi — apsayklinq — ən perspektivli ekoloji istiqamətlərdən birinə çevrilir.
Samir
