İnsanlıq müasir elmi nailiyyətlərə baxmayaraq, laboratoriya şəraitində sıfırdan canlı həyat yaratmağa hələ nail olmayıb. Alimlərin fikrincə, bunun əsas səbəbi canlı hüceyrələrdə baş verən mürəkkəb kimyəvi proseslərin adi laboratoriya reaksiyalarından tamamilə fərqli prinsiplərlə işləməsidir.

HİT.az xəbər verir ki, bu barədə Rusiya Elmlər Akademiyasının Semyonov adına Kimyəvi Fizika Federal Tədqiqat Mərkəzinin baş elmi əməkdaşı, fizika-riyaziyyat elmləri doktoru Vladik Avetisov “Gazeta.Ru” nəşrinə danışıb.

Alimin sözlərinə görə, laboratoriyalarda kimyəvi reaksiyalar əsasən molekulların təsadüfi toqquşmaları nəticəsində baş verir. Bu proseslərdə istənilən nəticənin əldə olunması uyğun toqquşmaların baş vermə ehtimalından asılıdır. Canlı orqanizmlərdə isə molekulların birləşməsi dəqiq idarə olunan, genetik proqram əsasında həyata keçirilən mürəkkəb mexanizmlərlə tənzimlənir.

Avetisov bu fərqi izah etmək üçün canlı sistemlərdəki prosesi “alqoritmik kimya” adlandırıb. Onun fikrincə, hüceyrələrdə zülal və digər mürəkkəb molekulyar strukturların yaradılması xüsusi molekulyar mexanizmlər vasitəsilə həyata keçirilir. Bu prosesdə fermentlər və ribosomlar mühüm rol oynayır.

Alim nümunə olaraq DNT-nin surətinin çıxarılmasını göstərib. Bu proses zamanı molekulun milyardlarla elementdən ibarət uzun zənciri yüksək dəqiqliklə kopyalanır və səhvlərin sayı minimum səviyyədə saxlanılır.

Ribosomlar isə DNT-dəki genetik məlumat əsasında zülalların sintezini həyata keçirir. Bu zülalların bir qismi hüceyrənin fəaliyyətini təmin edir, digər qismi isə yeni molekulyar strukturların yaradılmasında iştirak edir. Beləliklə, canlı hüceyrə həm öz fəaliyyətini idarə edir, həm də yaşaması və çoxalması üçün zəruri mexanizmləri formalaşdırır.

Avetisovun fikrincə, elm qarşısında duran əsas çətinlik bu cür mürəkkəb prosesləri müstəqil şəkildə həyata keçirə bilən süni molekulyar maşınların yaradılmasıdır. Hazırda biotexnologiya əsasən təbiətdə mövcud olan bioloji mexanizmlərdən istifadə edir.

Alim hesab edir ki, təbii bioloji sistemlərdən asılı olmayan, tamamilə süni molekulyar mexanizmlər əsasında həyat yaratmaq hələlik mümkün deyil. Bununla belə, gələcəkdə canlı hüceyrələrdəki qədər mürəkkəb və funksional süni molekulyar maşınların hazırlanmasının mümkün olub-olmayacağı açıq elmi sual olaraq qalır.

Samir