“İnsanların düşüncələrinin zamanla dəyişməsi çox təbii psixoloji prosesdir”. 

Bu sözləri psixoloq Ülviyyə Ağazadə Hit.az-a açıqlamasında deyib.

O bildirib ki, bəzən 20 yaşında həyatımız haqqında tam əminliklə düşündüyümüz bir məsələni 30 yaşında tamamilə fərqli qiymətləndiririk:

“25 yaşında çox sevdiyimiz bir şeyi 28 yaşında artıq istəməyə bilərik. Bir vaxtlar bizim üçün çox vacib olan münasibət, iş, həyat tərzi və ya məqsəd illər sonra əvvəlki əhəmiyyətini itirə bilər. Bu, insanın “saxta” olması və ya əvvəl səhv, indi isə mütləq doğru düşünməsi demək deyil. Sadəcə insanın özü dəyişir və dəyişən insanın dünyaya baxışı da fərqlənir.

İnsan heç vaxt yalnız sahib olduğu məlumatlarla deyil, yaşadığı təcrübələrlə də düşünür. 20 yaşında bir insanın həyat təcrübəsi ilə 30 yaşında eyni insanın təcrübəsi arasında böyük fərq var. 20 yaşında insan müəyyən məsələlər haqqında daha çox eşitdiklərinə, ailəsindən öyrəndiklərinə, dostlarının fikirlərinə və cəmiyyətin verdiyi mesajlara əsaslana bilər. 30 yaşında isə artıq həmin insanın öz təcrübələri, uğurları, səhvləri, münasibətləri, məyusluqları və verdiyi qərarlar var. Məhz buna görə də insanın düşüncələri zamanla yenilənir”.

Ekspert vurğulayıb ki, bəzən bir hadisə insanın illərlə inandığı bir fikri dəyişir:
“Məsələn, insan illərlə düşünə bilər ki, “Heç kimə güvənmək olmaz”. Sonra həyatına çox sağlam və güvənilən insanlar daxil olur və bu düşüncə dəyişir. Başqa biri düşünə bilər ki, “Uğur yalnız çox pul qazanmaqdır”. Sonra istədiyi maddi imkanlara sahib olsa belə, daxili rahatlığının olmadığını görür və uğur anlayışı dəyişir. Yəni çox vaxt dəyişən sadəcə fikir deyil, insanın dəyərləri və prioritetləridir.

İnsan yaşa dolduqca nəyə ehtiyacı olduğunu daha yaxşı anlamağa başlaya bilər. Əvvəllər çox insanın onu sevməsi vacib idisə, sonradan az sayda, amma həqiqi münasibətlər daha dəyərli görünə bilər. Əvvəllər hər şeyin həyəcanlı olması istənilirdisə, sonradan sakitlik və sabitlik daha cəlbedici ola bilər. Əvvəllər insan daim özünü sübut etməyə çalışırdısa, müəyyən müddətdən sonra artıq hər kəsə özünü izah etməyin lazım olmadığını anlaya bilər. Bu dəyişikliklər insanın xarakterinin pozulması deyil. Bu, özünü daha yaxşı tanıma prosesidir”.

Psixoloq diqqətə çatdırıb ki, münasibətlər də insanın düşüncələrinə çox ciddi təsir edir:
“Həyatımıza daxil olan insanlar bizə özümüz haqqında belə yeni şeylər göstərə bilirlər. Bir münasibətdə yaşadığımız məyusluq bizi sərhədlər qoymağa öyrədə bilər. Sağlam münasibət isə bizə güvənməyi, əməkdaşlıq etməyi və emosional yaxınlığı yenidən öyrədə bilər. Bəzən bir insan həyatımıza daxil olur və biz əvvəllər heç düşünmədiyimiz bir şəkildə düşünməyə başlayırıq. Bu, həmin insanın bizi dəyişdirməsi deyil. 

Sadəcə onunla yaşadığımız təcrübə bizdə əvvəllər olmayan bir perspektiv yaradır. Təhsil və yeni məlumatlar da düşüncələrin dəyişməsində mühüm rol oynayır. İnsan nə qədər çox öyrənirsə, dünyaya bir o qədər fərqli tərəfdən baxa bilir. Bir mövzuda yalnız bir tərəfi bilən insan çox sərt mövqe tuta bilər. Amma həmin mövzunun başqa tərəflərini də öyrəndikcə daha çevik düşünməyə başlayar”.

Ülviyyə Ağazadənin sözlərinə görə, fikrini dəyişmək həmişə qərarsızlıq deyil:
“Əgər insan yeni məlumat əldə edir, düşünür, analiz edir və nəticədə əvvəlki mövqeyini dəyişirsə, bu, sağlam düşüncə prosesidir. İnsan həmişə eyni fikirdə qalmağa məcbur deyil. Əksinə, heç vaxt fikrini dəyişməmək bəzən inkişafın qarşısını ala bilər. Lakin hər təsirdən sonra fikrini dəyişmək də sağlam deyil. İnsan kim nə deyirsə onu qəbul edirsə, bu zaman öz mövqeyini formalaşdırmaq çətinləşir. Sağlam dəyişiklik isə düşünülmüş dəyişiklikdir: insan eşidir, araşdırır, müqayisə edir, öz təcrübəsi ilə əlaqələndirir və sonra qərar verir.

Sosial media da bu gün insanların düşüncələrinin formalaşmasına böyük təsir göstərir. İnsan gün ərzində yüzlərlə fikir, həyat tərzi, münasibət modeli və uğur hekayəsi görür. Çox təkrarlanan fikir insana doğru olduğu üçün yox, çox tanış olduğu üçün doğru görünə bilər. Buna görə insan zaman-zaman özündən soruşmalıdır: “Bu həqiqətən mənim düşüncəmdir, yoxsa mən bunu kifayət qədər çox eşitdiyim üçün belə düşünürəm?” 

İnsanın düşüncələrini ailə, dost çevrəsi, cəmiyyət, yaşadığı mühit və hətta həyatındakı müəyyən dövrlər də formalaşdırır. Bəzən insanın bir dövrdə verdiyi qərar həmin dövr üçün tamamilə doğru ola bilər, amma sonradan artıq ona xidmət etməyə bilər”.

Həmsöhbətimiz nümunə də verib:
“Məsələn, 22 yaşında insan üçün əsas məqsəd karyera qurmaq ola bilər. 30 yaşında isə şəxsi həyatına daha çox zaman ayırmaq istəyə bilər. Bu, onun əvvəlki məqsədinin yanlış olduğunu göstərmir. Sadəcə həyatının başqa mərhələsinə keçib. Eyni şey sevgidə, dostluqda, geyimdə, musiqidə, işdə, həyat tərzində və hətta insanlardan gözləntilərimizdə də baş verir. 25 yaşında çox sevdiyimiz bir şeyi 28 yaşında sevməməyimiz də normaldır. Çünki zövqlərimiz də ehtiyaclarımızla birlikdə dəyişir.

Əvvəllər bizi xoşbəxt edən şey artıq xoşbəxt etməyə bilər. Əvvəllər bizi həyəcanlandıran bir həyat tərzi sonradan bizi yorğun sala bilər. Əvvəllər “çox şey yaşamaq” istəyən insan müəyyən müddətdən sonra “daha az, amma daha mənalı yaşamaq” istəyə bilər. Bəzən insanın dəyişməsinin ən böyük səbəbi isə məyusluqlardır.

Çünki bəzi həqiqətləri biz kitabdan yox, həyatın özündən öyrənirik. İnsan güvənir və məyus olur. Sevir və itirir. Bir məqsəd üçün çalışır və istədiyini əldə etdikdən sonra bunun düşündüyü qədər vacib olmadığını anlayır. Bir qapını açmaq üçün illərlə çalışır, sonra həmin qapının arxasında olmaq istəmədiyini başa düşür”.

Onun fikrincə, bütün bunlar insanın özünü yenidən tanımasına səbəb olur:
“Ona görə də insanın “Mən dəyişmişəm” deməsi əslində çox normaldır. Əsas məsələ dəyişməkdən qorxmamaq, amma hər dəyişiklikdə özünü də yoxlamaqdır. Mən bunu həqiqətən istəyirəmmi? Bu fikir mənə aiddirmi? Yoxsa bunu sadəcə ailəm, cəmiyyət və ya ətrafımdakı insanlar məndən gözləyir? Mən bunu indi istəyirəm, yoxsa keçmişdə istədiyim üçün hələ də davam edirəm?

Bu suallar insanın özünü daha yaxşı tanımasına kömək edir. Çünki insanın həyatında bəzən ən böyük dəyişiklik başqalarının fikrini dəyişməsi ilə yox, özünün özünə baxışının dəyişməsi ilə başlayır. 20 yaşındakı siz 30 yaşındakı siz olmaq məcburiyyətində deyil. 30 yaşındakı siz də 20 yaşındakı qərarların içində ömür boyu qalmalı deyil. Bir vaxtlar doğru bildiyiniz bir şeyə bu gün başqa cür baxa bilərsiniz. Bir vaxtlar sevdiyiniz bir şeyi artıq sevməyə bilərsiniz. 

Bir vaxtlar getmək istədiyiniz yoldan dönə bilərsiniz. Bu, sizin kimliyinizin itdiyini göstərmir. Bəzən bu, sadəcə o deməkdir ki, siz artıq əvvəlki insan deyilsiniz. İnsan böyüdükcə yalnız yaşı dəyişmir. Onun ehtiyacları, dəyərləri, sərhədləri, dünyagörüşü və özünü tanıma səviyyəsi də dəyişir. Bəlkə də həyatın ən normal tərəflərindən biri budur: dünən özümüz haqqında bildiyimiz şeylərin bir qismini bu gün yenidən öyrənirik. İnsanın inkişafı bəzən yeni bir şey öyrənməkdən daha çox, əvvəllər doğru bildiyi bir şeyi yenidən düşünə bilməkdir”.

Pərviz