“Ulduz arxeoloqları” kimi fəaliyyət göstərən astronomlar çoxdan ölmüş ulduzlarda, yəni “ağ cırtdanlar”da “fosil” maqnetizm aşkar ediblər. Bu kəşf Günəşin də daxil olduğu ulduzların qırmızı nəhəng mərhələdən sonra necə təkamül etdiyini anlamağa kömək edə bilər. Günəşimiz təxminən 5 milyard ildən sonra bu mərhələdən keçəcək.
Tədqiqat qrupu nəzəri modeli müxtəlif mərhələlərdə olan ulduzların müşahidələri ilə birləşdirib. Onlar qırmızı nəhənglərin nüvəsində aşkarlanan maqnetizmlə ağ cırtdanların səthində müşahidə edilən maqnit sahələri arasında əlaqə tapıblar.
HİT.az xəbər verir ki, bu barədə “Space” nəşri yazıb.
Alimlərin modelinə görə, ulduzun həyatının erkən mərhələlərində yaranan maqnit sahələri sonrakı bütün mərhələlərdə qorunur və milyard illər sonra ağ cırtdanlarda “fosil sahələr” kimi üzə çıxır.
Tədqiqatçılar bu nəticələrə ulduz osilasiyaları, yəni “ulduz zəlzələləri” adlanan titrəyişlərin ölçülməsi vasitəsilə gəliblər. Asteroseysmologiya adlanan bu üsul ulduzların daxili quruluşunu araşdırmağa imkan verir.
“Ulduzun maqnit sahəsi onun daxili işləməsinə, ömrünün uzunluğuna və təkamülünə təsir edir. Adətən daha yaşlı ağ cırtdanlar daha güclü maqnit sahəsinə malik olur", deyə qrupun həmmüəllifi Lukas Aynramhof Avstriya Elm və Texnologiya İnstitutundan (ISTA) bildirib.
Təxminən 5 milyard ildən sonra Günəş nüvəsindəki hidrogen ehtiyatını tükədəcək və nüvə sintezi dayanacaq. Bu proses Günəşin əsas enerji mənbəyidir. Nəticədə ulduzu dağılmaqdan qoruyan daxili təzyiq zəifləyəcək.
Nüvə sıxıldıqca xarici qatlar genişlənəcək və Günəş indiki ölçüsündən təxminən 100 dəfə böyüyəcək. Bu mərhələ qırmızı nəhəng mərhələsi adlanır. Bu zaman Günəş daxili planetlər də daxil olmaqla Yerə qədər olan ərazini uda bilər və hətta Mars orbitinə qədər genişlənə bilər.
Qırmızı nəhəng mərhələsi nisbətən qısa – təxminən 1 milyard il davam edəcək. Daha sonra ulduzun xarici qatları kosmosa səpələnərək planetar dumanlıq yaradacaq. Nəticədə Günəşdən yalnız soyuyan sıx nüvə qalacaq və bu obyekt ağ cırtdan adlanır.
Son illərdə alimlər qırmızı nəhənglərin daxili quruluşunu ulduz titrəyişləri vasitəsilə araşdırmağa başlayıblar. Bu, Yer kürəsində zəlzələlər vasitəsilə yerin dərinliklərinin öyrənilməsinə bənzəyir.
Bu tədqiqatlar qırmızı nəhənglərin nüvəsində maqnit sahələrinin mövcud olduğunu, ağ cırtdanların isə səthində maqnit sahələri daşıdığını göstərib. Aynramhof və komandası hesab edir ki, bu iki mərhələ arasında “fosil maqnit sahəsi” modeli əlaqə yarada bilər.
“Qırmızı nəhəng ulduzun xarici qatlarını atması ilə onun nüvəsi üzə çıxır. Deməli, biz eyni daxili bölgəni müxtəlif mərhələlərdə müşahidə edirik. Əgər qırmızı nəhəngdə müşahidə olunan maqnit sahəsi ağ cırtdanda da izlənirsə, bu model onları izah edə bilər", deyə Aynramhof bildirib.
Alimlərin fikrincə, qırmızı nəhəng mərhələsindən sonra ulduzun xarici qatlarının atılması onun maqnit xüsusiyyətlərini ağ cırtdanın səthində “iz” kimi saxlayır. Bunun üçün əsas şərt maqnit sahəsinin nüvənin böyük hissəsini əhatə etməsidir.
“Bu, ulduzların daha güclü maqnitləşməsi demək deyil. Sadəcə maqnit sahəsi erkən mərhələdə nüvənin daha geniş hissəsini əhatə etməlidir”, deyə o qeyd edib.
Komanda həmçinin müəyyən edib ki, maqnit sahəsi ulduzun daxilində vahid deyil, daha çox hissələrə bölünmüş, sanki basketbol topunun səthinə bənzər struktura malikdir.
Bu nəticələr Günəşin gələcəyi ilə bağlı daha dəqiq proqnozlar verməyə kömək edə bilər. Alimlər hələ də Günəş nüvəsinin maqnitli olub-olmadığını dəqiq bilmir.
“Günəş bizim ulduzumuz olsa da, onun mərkəzində nə baş verdiyini demək olar ki, görmürük. Əgər nüvənin maqnitli olduğu sübut edilsə, bu, bütün modelləri dəyişə bilər", deyə Aynramhof bildirib.
Tədqiqat həmçinin Günəşin ömrünün əvvəl düşünüldüyündən bir qədər daha uzun ola biləcəyini də istisna etmir. Güclü maqnit sahələri müəyyən şərtlərdə hidrogenin nüvəyə daşınmasına kömək edə və ulduzun ömrünü uzada bilər.
Samir
