Okeanın dərinliklərində temperatur sıfıra yaxınlaşsa da, hətta planetin ən dərin nöqtələrində belə su tamamilə donmur. Bunun əsas səbəbləri suyun yüksək duzluluğu və böyük dərinliklərdəki təzyiqdir.

HİT.az xəbər verir ki, günəş işığının çatmadığı okeanın dərin qatlarında temperatur kifayət qədər aşağıdır. Səthdə suyun temperaturu orta hesabla 21 dərəcə olduğu halda, ilk 200 metrdə bu göstərici 10 dərəcədən çox aşağı düşə bilər. Bu keçid zonası “termoklin” adlanır.

1000 metrdən daha dərinlikdə isə suyun temperaturu adətən 0-4 dərəcə arasında dəyişir. Sakit okeanın qərbində yerləşən və təxminən 11 kilometr dərinliyə çatan Mariana çökəkliyində belə su maye halında qalır.

Əsas səbəb suyun duzluluğudur

Şirin su atmosfer təzyiqində 0 dərəcədə donur. Dəniz suyunda isə həll olmuş duzlar olduğundan donma temperaturu daha aşağıdır.

Orta hesabla bir kiloqram dəniz suyunda təxminən 35 qram duz olur. Buna görə də səth şəraitində dəniz suyu təxminən mənfi 1,9 dərəcədə donmağa başlayır.

Bu səbəbdən dərinlikdə temperatur 1-2 dərəcə olsa belə, su hələ donma həddindən yuxarı qalır. Bundan başqa, dəniz buzu yarandıqda duzların böyük hissəsi buz kristallarından ayrılaraq suya keçir. Bu isə qalan suyun duzluluğunu artırır və onun donmasını daha da çətinləşdirir.

Dərinlikdə təzyiq də mühüm rol oynayır

Okeanın dərinliyinə getdikcə təzyiq kəskin artır. Ən dərin çökəkliklərdə təzyiq 1000 bardan çox ola bilər. Bu, atmosfer təzyiqindən min dəfədən artıq yüksək göstəricidir.

Nəhəng təzyiq suyun və buzun fiziki xüsusiyyətlərinə təsir edir, onların ərimə və donma temperaturunu müəyyən qədər dəyişir.

Bundan başqa, okean dibində geotermal istilik də mövcuddur. Dəniz suyu okean dibindəki çat və kanallardan süzülərək isti süxurlarla təmasda olur, daha sonra yenidən yuxarı qalxır.

Xüsusilə vulkanik aktivliyin yüksək olduğu ərazilərdə bu proses hidrotermal mənbələrin yaranmasına səbəb olur. Belə mənbələrdə suyun temperaturu bir neçə yüz dərəcəyə qədər yüksələ bilər.

Lakin alimlərin fikrincə, geotermal istilik okeanın dərin qatlarının donmamasının əsas səbəbi deyil. Əsas amil dərinlikdəki suyun öz donma temperaturu ilə müqayisədə kifayət qədər isti olması və yüksək duzluluq səbəbindən həmin həddin aşağı düşməsidir.

Beləliklə, okeanın ən dərin nöqtələrində temperatur son dərəcə aşağı olsa da, duzluluq və yüksək təzyiq suyun donmasının qarşısını alan əsas amillər sırasında yer alır.

Samir