Avstraliyada 30 il əvvəl aparılmış və sonradan unudulmuş meşə eksperimenti alimlərə gözlənilməz nəticə verib. Araşdırma göstərib ki, ağacların bir hissəsinin seçmə şəkildə seyrəldilməsi meşənin uzunmüddətli inkişafına müsbət təsir göstərə bilər.
HİT.az xəbər verir ki, tədqiqat Avstraliyanın Viktoriya ştatının Mərkəzi yüksəkliklərində yerləşən Tanjil Bren ərazisində aparılıb.
Meşələrin idarə olunmasının ən effektiv üsulu ilə bağlı müzakirələr Avstraliyada uzun illərdir davam edir. Əsas mübahisələrdən biri meşələrin tamamilə qırılması ilə bağlıdır. Bu üsulda müəyyən ərazidəki bütün ağaclar kəsilir. Təbiəti mühafizə edənlər bunun nadir canlı növlərinə zərər verdiyini bildirirdilər. Meşə təsərrüfatı mütəxəssisləri isə dağ evkalipt meşələrinin genişmiqyaslı yanğınlara uyğunlaşdığını və tam qırılmanın müəyyən mənada təbii prosesləri təqlid etdiyini qeyd edirdilər.
1987-1989-cu illərdə Viktoriya hökuməti alternativ yanaşmaları müqayisə etmək üçün genişmiqyaslı eksperimentə başlayıb. Tədqiqatçılar tam qırılma, kiçik sahələrin qırılması və ağacların 50-70 faizinin götürüldüyü intensiv seyrəltmə üsullarını müqayisə ediblər. Nəticələrin qiymətləndirilməsi üçün toxunulmamış ərazilər də nəzarət sahəsi kimi saxlanılıb.
İlkin müşahidələr zamanı dağ evkaliptinin ən yaxşı şəkildə tam qırılmış ərazilərdə bərpa olunduğu müəyyən edilib. 2000-ci illərin əvvəllərində nəticələr dərc edildikdən sonra layihəyə faktiki olaraq son verilib.
Lakin ağaclar böyüməyə davam edib.
2014-cü ildə tədqiqatçılar Tanjil Bren ərazisinə yenidən qayıdanda mənzərənin tamamilə fərqli olduğu ortaya çıxıb. Xüsusilə ağacların ciddi şəkildə seyrəldildiyi sahələrdə nəticələr alimləri təəccübləndirib.
Bu ərazilərdə qalan ağaclar daha çox işıq, su və digər resurs əldə etdiyindən sürətlə böyüyüb. 30 il sonra seyrəldilmiş sahələrdəki ən iri ağacların diametri orta hesabla 1 metrdən çox olub, bəzilərinin diametri isə 1,5 metri ötüb.
Tədqiqatçılar bildiriblər ki, seyrəldilmiş ərazilərdəki ən böyük ağacların diametri toxunulmamış nəzarət sahələrindəki ağaclardan təxminən 20 faiz daha böyük olub.
Alimlərin diqqətini çəkən başqa məqam meşələrin karbon toplama qabiliyyəti olub. Seyrəldilmiş meşələrdə ağacların gövdələrində toplanan karbonun miqdarı toxunulmamış sahələrdəki göstəriciyə bərabər və ya ondan daha çox olub.
Araşdırmaya görə, 30 il ərzində ağaclar seyrəltmə zamanı ərazidən çıxarılan oduncağın tərkibindəki karbonun hamısını kompensasiya edib, üstəlik əlavə karbon da toplayıblar.
Böyük ağacların meşə yanğınlarına daha davamlı olduğu və nadir heyvan növləri üçün mühüm yaşayış məkanı olan koğuşlar yaratdığı da müəyyən edilib. Müşahidə kameraları müxtəlif meşə təsərrüfatı üsullarının tətbiq edildiyi sahələrdə iri planerlər və Leadbeater opossumları kimi canlıların olduğunu qeydə alıb.
Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, meşələrin seyrəldilməsi eyni zamanda yerli sənaye üçün oduncaq təmin edə, karbonu udmağa və vəhşi heyvanların yaşayış mühitini yaxşılaşdırmağa kömək edə bilər.
Bununla belə, alimlər vurğulayırlar ki, bu üsul bütün meşələrdə tətbiq oluna bilməz. Onların fikrincə, seyrəltmə düzgün ərazilərdə istifadə edildikdə müxtəlif yaş və ölçüdə ağaclardan ibarət daha rəngarəng meşələrin formalaşmasına kömək edə bilər.
Eksperimentin əsas nəticəsi isə meşələrin idarə olunmasının yalnız iki seçimdən – ərazini tam qorumaq və ya ağacları tamamilə qırmaqdan ibarət olmadığını göstərib.
Samir
