Psixoloqlar yaşlı insanların yaxınları ilə ünsiyyətdə niyə tez-tez “çətin” davrandığını izah ediblər. Mütəxəssislərin fikrincə, bunun səbəbi heç də xarakter və ya qocalıq şıltaqlığı olmaya bilər.
HİT.az xəbər verir ki, “Silicon Canals”ın araşdırmalara istinadən yazdığına görə, yaxınların “inadkarlıq” adlandırdığı davranış psixologiyada reaktans fenomeni ilə əlaqələndirilir. Bu, insanın seçim etmək hüququnun əlindən alınmasına qarşı göstərdiyi reaksiyadır. Şüurlu inadkarlıqdan fərqli olaraq, bu, insanın öz həyatına nəzarəti geri qaytarmağa çalışdığı refleksiv davranışdır. Hətta bunun üçün öz maraqlarına zidd hərəkət etməsi də mümkündür.
Müəllif bunu mərhum babasının başına gələn hadisə ilə izah edir. Yaxınları onunla məsləhətləşmədən hamam otağına təhlükəsizlik tutacağı quraşdırıblar. Kişi həmin tutacaqdan heç vaxt istifadə etməyib və bunun əvəzinə dayanıqsız dəsmalqurudan cihazdan yapışmağa davam edib. Müəllifin sözlərinə görə, problem tutacağın özündə deyil, qərarın babasının iştirakı olmadan qəbul edilməsində idi.
Bənzər vəziyyət bank tətbiqi ilə də yaşanıb. Kimsə babasının telefonunda tətbiqi onun icazəsi olmadan quraşdırıb və istifadəsini iki dəfə izah edib. Buna baxmayaraq, kişi hər həftə banka gedərək bir istiqamətdə 40 dəqiqə yol qət edib və evdən çıxmadan həyata keçirə biləcəyi pul köçürməsini filialda etməyə davam edib.
Müəllifin fikrincə, bu, texnologiyanı başa düşməmək deyil, etiraz forması idi. Bu yolla kişi başqalarının himayəsində olan biri deyil, öz həyatının iştirakçısı olaraq qalmağa çalışırdı.
Yaş artdıqca insanlar daha əsəbi olmur
Tədqiqatçılar yaş artdıqca insanların daha əsəbi olması ilə bağlı stereotipi də təkzib edirlər. Eyni insanlar üzərində uzunmüddətli aparılan müşahidələr əks nəticə göstərir: yaş artdıqca insanlar daha mehriban və məsuliyyətli, eyni zamanda daha az narahat olmağa meyllidirlər.
Bu o deməkdir ki, yaşlı insanın xarakteri çox güman ki, dəyişmir. Dəyişən isə onun əvəzinə başqalarının qəbul etdiyi qərarların sayıdır.
Araşdırmaya görə, yaşlı insanlarla ünsiyyət zamanı istifadə olunan danışıq tərzi də mühüm rol oynayır. “Elderspeak” adlanan, yaşlı insanlarla daha yavaş, yüksək tonla və həddindən artıq sadələşdirilmiş şəkildə danışmaq onların gözündə hörmətsiz münasibət kimi qəbul edilir. Tədqiqatların icmalları göstərir ki, belə ünsiyyət onlara zorla təklif edilən yardıma qarşı müqaviməti daha da gücləndirə bilər.
Seçim imkanının əhəmiyyətini göstərən başqa bir nümunə 1976-cı ildə ABŞ-ın Konnektikut ştatındakı qocalar evində aparılmış məşhur eksperimentdir. Sakinlərin bir qrupuna müstəqil qərarlar verməyə, otaq bitkisi seçməyə, ona qulluq etməyə və axşam hansı filmə baxacaqlarını müəyyənləşdirməyə icazə verilmişdi. Digər qrup üçün isə bütün qərarları personal qəbul edirdi.
Cəmi üç həftə sonra seçim etmək imkanı olan qrupun özünü daha gümrah və xoşbəxt hiss etdiyi müəyyənləşdirildi. Bir il yarım sonra isə daha diqqətçəkən nəticə qeydə alındı: seçim etmək imkanı verilən sakinlər arasında ölüm halları qərarları başqalarının verdiyi qrupla müqayisədə iki dəfə az olmuşdu.
Samir
