Qədim insanlarda sosial monoqamiya təkamül prosesində K-strategiyalı çoxalma modelinin seçilməsi nəticəsində formalaşıb. Bu strategiya az sayda övladın dünyaya gəlməsi və onların böyüdülməsinə daha çox resurs sərf edilməsi ilə xarakterizə olunur. Lakin Rusiya MİREA İdarəetmə Texnologiyaları İnstitutunun Humanitar və sosial elmlər kafedrasının dosenti, psixologiya üzrə fəlsəfə doktoru Yelena Şpaqina gazeta.ru-ya bildirib ki, cəmiyyətdə monoqamiyanın yaranmasının səbəbləri yalnız biologiya ilə məhdudlaşmır.

HİT.az xəbər verir ki, onun sözlərinə görə, iki nəfərin birlikdə yaşaması çox vaxt tək yaşamaqdan daha rahat və sərfəli olur. Bundan əlavə, insan psixologiyası digər canlılarla müqayisədə daha mürəkkəbdir və buna görə də uzunmüddətli münasibətlərə ehtiyac yaranır.

"İnsanlarda etibarlı emosional bağlılığa ehtiyac var. Bir çoxları üçün bir tərəfdaşla eksklüziv və proqnozlaşdırıla bilən münasibət psixoloji baxımdan daha üstün hesab olunur, çünki bu, təhlükəsizlik və sabitlik hissi yaradır. Müasir neyrobioloji tədqiqatlar göstərir ki, davamlı cüt münasibətləri mükafatlandırma sistemi, həmçinin oksitosin və vazopressin kimi sosial neyropeptidlər vasitəsilə dəstəklənir. Bu da uzunmüddətli bağlılığı emosional baxımdan mükafatlandırıcı edir", deyə Şpaqina bildirib.

Psixoloq qeyd edib ki, bu cür münasibətlər insanı daimi seçim etmək, rəqabət aparmaq və eyni vaxtda bir neçə münasibəti idarə etmək yükündən azad edir. Eyni zamanda, rədd edilmək, qısqanclıq və qeyri-sabitliklə bağlı narahatlıqları da azaldır.

Şpaqinanın sözlərinə görə, şəxsiyyət xüsusiyyətləri də münasibət modelinin seçilməsində mühüm rol oynayır. Poliamoriya kimi alternativ münasibət formalarına üstünlük verən insanlar orta hesabla yeni təcrübələrə daha açıq, riskə daha meyilli, qeyri-müəyyənliyə daha dözümlü və sosial uyğunlaşmaya daha az meylli olurlar.

Ekspert vurğulayıb ki, belə insanlar cəmiyyətdə azlıq təşkil edir, çünki bu münasibət modeli əksər hallarda qəbul olunmuş normadan kənar hesab edilir. Sosiallaşma prosesi – təhsil və tərbiyə – isə ənənəvi münasibət modelini formalaşdırmağa yönəlib.

Bundan əlavə, monoqam cütlüklər çox vaxt ortaq büdcə, yaşayış yeri, uşaqların qayğısı və karyera qərarları kimi sahələrdə yüksək qarşılıqlı asılılıq yaradırlar ki, bu da münasibətləri daha da möhkəmləndirir.

Şpaqina bildirib ki, bir çox böyüklər üçün monoqamiyaya üstünlük vermək "yaxşı ailə" və "etibarlı valideynlik" anlayışları ilə birbaşa əlaqəlidir.

Psixoloq əlavə edib ki, cəmiyyətin təzyiqi də insanların seçimlərinə təsir göstərir. Hüquqi, dini və institusional sistemlər – nikah, əmək və ailə siyasəti, vergi sistemi və sosial güzəştlər – monoqam münasibət modelini dəstəkləyərək onu sosial norma kimi möhkəmləndirir. Bu isə ailənin və ətraf mühitin gözləntilərini gücləndirir, insanların həyat yolunu necə qurmasına təsir göstərir.

Samir