Təbiət tarixində çox az canlı öz fiziki orqanından imtina edərək bu qədər böyük uğur qazanıb. Bu gün Yer kürəsinin demək olar ki, hər bölgəsində rast gəlinən ilanlar, əslində təxminən 150 milyon il əvvəl ayaqlarından imtina edən bir kərtənkələ qrupunun nəsilləridir.

HİT.az xəbər verir ki, əksər canlılar üçün hərəkət qabiliyyətinin itirilməsi ciddi məhdudiyyət kimi görünsə də, ilanlar üçün bu dəyişiklik təkamül baxımından mühüm sıçrayışa çevrilib. Sıx bitki örtüyü arasından asanlıqla hərəkət etmək və ya yeraltı dar tunellərə daxil olmaq, ayaqsız yeni bədən quruluşu sayəsində daha əlverişli olub.

Elmi dairələr uzun illərdir bu səssiz yırtıcıların harada və necə formalaşdığı barədə müxtəlif nəzəriyyələr üzərində işləyir. Bir dövr tapılan dəniz fosillərinə əsasən ilanların okeanlardan quruya keçdiyi düşünülürdü. Lakin müasir tədqiqatlar bunun əksini göstərir. Hazırda qəbul edilən baxışa görə, ilanlar quruda və ya yer altında təkamül keçirərək sonradan su mühitinə uyğunlaşıb.

Yer altında yaşayan kor ilanların kəllə quruluşu da bu nəzəriyyəni dəstəkləyən mühüm sübutlardan biri hesab olunur. Lakin ilanları digər ayaqsız kərtənkələlərdən fərqləndirən əsas xüsusiyyət təkcə hərəkət orqanlarını itirmələri deyil, həm də kəllə strukturunda baş verən köklü dəyişikliklərdir.

İlanların yaşamaq qabiliyyətinin əsas sirri onların mühəndislik baxımından olduqca mürəkkəb kəllə quruluşundadır. Digər sürünənlərdən fərqli olaraq, ilanların kəllə sümükləri bir-birinə sərt şəkildə birləşmir, elastik bağlarla tutulur. Bu xüsusiyyət piton kimi ilanların öz baş ölçüsündən qat-qat böyük ovları belə udmasına imkan yaradır. Beyni qoruyan sümük quruluşunun boruvari şəkildə olması digər sümüklərin daha sərbəst hərəkət etməsinə şərait yaradır. Alt çənənin iki hissəsinin müstəqil hərəkət etməsi isə ovun ağız daxilində sanki “irəli aparılaraq” udulmasına imkan verir.

Bu gün Yer kürəsində təxminən 4 000 müxtəlif ilan növü mövcuddur. Çox nazik, spagettiyə bənzər növlərdən tutmuş 6 metrdən uzun nəhənglərə qədər bu canlılar təbiətin yaratdığı demək olar ki, bütün fiziki maneələri aşmağı bacarıb. Yüzlərlə fəqərədən ibarət elastik bədən quruluşları və uzun müddət qida qəbul etmədən yaşamağa imkan verən genetik xüsusiyyətləri onları planetin ən dözümlü canlılarından biri edir. Alimlər hazırda bu genetik xəritələri araşdıraraq ilanların keçmiş təkamül boşluqlarını aydınlaşdırmağa və gələcəkdə necə dəyişə biləcəklərini anlamağa çalışırlar.

Samir