1933-cü ildə “Bell Labs” şirkətinin mühəndisi Karl Yanski uzaq məsafəli rabitədə yaranan maneələri araşdırarkən kosmosdan gələn sirli radiosiqnal aşkar edib. 

Hit.az “Indian Defence Review” nəşrinə istinadən xəbər verir ki, bu hadisə müasir astronomiyanın ən təsirli kəşflərindən birinə çevrilib.

Həmin dövrdə astronomlar səma cisimlərini öyrənmək üçün yalnız optik teleskoplara güvənirdilər. Yanskinin kəşfi göstərdi ki, ulduzlar və digər kosmik obyektlər radio dalğaları şəklində enerji yayır və bu siqnalları Yer üzərindən qəbul etmək mümkündür. Bu kəşf astronomik tədqiqatların istiqamətini dəyişdirərək tamamilə yeni müşahidə sahəsinin yaranmasına səbəb olub.

“Bell Telephone Laboratories”də işlədiyi dövrdə Yanskiyə uzaq radio rabitəsində yaranan statik elektrik maneələrinin səbəbini müəyyənləşdirmək tapşırılmışdı. Tədqiqat aparmaq üçün o, səmada hərəkət edən siqnalların istiqamətini izləyə bilən böyük fırlanan antenna qurub.

Lakin müşahidələr zamanı Yanski adi radio maneələrinə bənzəməyən davamlı xışıltılı səs aşkarlayıb. Əvvəlcə o, bu səsin təbii və ya insan fəaliyyəti nəticəsində yarandığını düşünüb. Ancaq siqnal əvvəl qeydə aldığı bütün səslərdən fərqli davranırdı.

Səs hər 23 saat 56 dəqiqədən bir təkrarlanırdı ki, bu da siderik dövrə uyğun gəlirdi. Bu isə mənbənin Yer və ya Günəşlə deyil, ulduzlarla əlaqəli olduğunu göstərirdi.

Yanski siqnalın kosmosda sabit bir nöqtədən gəldiyini müəyyən edib. Araşdırma zamanı radioşüalanmanın ən güclü mənbəyinin Oxatan bürcü istiqamətində yerləşdiyini aşkar edib. Həmin bölgə “Süd Yolu” qalaktikasının mərkəzinə yaxındır.

Daha sonra “Nature” jurnalında dərc olunan nəticələr təsdiqləyib ki, siqnal Günəş fəaliyyətindən deyil, birbaşa “Süd Yolu”ndan gəlirdi.

Yeni astronomiya sahəsi

Yanskinin müşahidələrinə qədər “Süd Yolu” radiosiqnal mənbəyi kimi tanınmırdı. Kosmos əsasən “radio səssiz” hesab olunur, astronomiya isə yalnız görünən işıq müşahidələrinə əsaslanırdı.

Yanskinin kəşfi tamamilə yeni müşahidə üsulu təqdim etdi. Araşdırma göstərdi ki, ulduzlar və digər kosmik obyektlər Yer üzərindən qəbul edilə bilən radio dalğaları yayır. Bununla da radioastronomiyanın əsası qoyuldu.

Beləliklə, astronomlar üçün Kainatı araşdırmağın yeni yolu açıldı və bu metod bu gün də geniş şəkildə istifadə olunur.

Samir