Kosmik daşımacılıqdakı ən böyük problemlərdən biri olan yanacaq çatışmazlığını həll etmək üçün yeni bir addım atılır. Raket texnologiyaları inkişaf etdikcə dərin kosmos missiyalarına maraq artsa da, Yer kürəsindən böyük həcmdə yanacaq göndərmək mövcud şərtlərdə çətin olaraq qalır.
HİT.az xəbər verir ki, NASA bu problemi köklü şəkildə həll etmək və kosmik uçuşların gələcəyini formalaşdırmaq üçün kritik bir layihəyə başlayıb.
Hazırlanan xüsusi sınaq peyki dondurulmuş kriogen yanacaqların kosmos boşluğunda təhlükəsiz saxlanılması və orbitdə transferini sınaqdan keçirəcək. Qurulacaq bu sistemlər kosmosda “benzin stansiyası” kimi fəaliyyət göstərərək astronavtların Aya qayıdışını asanlaşdıracaq və Mars missiyalarına yol açacaq.
Qısa adı “LOXSAT” olan maye oksigen uçuş nümayişi peyki bu yay aşağı Yer orbitinə çıxarılacaq. “Rocket Lab” şirkətinin “Electron” buraxılış aparatı ilə Yeni Zelandiyadan göndəriləcək peyk orbitdə doqquz ay fəaliyyət göstərəcək.
Aşağı cazibə mühitində maye yanacağın idarə olunmasını araşdıracaq “LOXSAT” sistemi miqyaslana bilən həll üçün 11 fərqli komponenti ayrıca sınaqdan keçirəcək. Kriogen yanacaqların həm Yerdə, həm də kosmosda buxarlanmaması üçün çox ciddi temperatur nəzarəti tələb olunur. Bu mayelərin saxlanması nə qədər çətindirsə, kosmosda bir aparatdan digərinə ötürülməsi də bir o qədər mürəkkəb mühəndislik problemi hesab olunur. Buna görə də “LOXSAT” missiyası dərin kosmos tədqiqatları üçün mühüm mərhələ kimi qiymətləndirilir.
NASA-nın “Artemis” proqramı çərçivəsində Aya astronavt endirməyi planlayan “SpaceX” və “Blue Origin” kimi şirkətlər bu layihənin nəticələrini yaxından izləyir. Hər iki şirkətin Ay eniş aparatları bu dondurulmuş kriogen yanacaqlardan istifadə edir və orbitdə yanacaq doldurma imkanına ehtiyac duyur.
“SpaceX”in “Starship” raketi maye oksigen və maye metan qarışığı ilə işləyir, “Blue Origin”in “Blue Moon” aparatı isə maye oksigen və maye hidrogen kombinasiyasından istifadə edir. Bu günə qədər bu yanacaqların kosmosda uzunmüddətli saxlanması və iki aparat arasında transferi praktiki olaraq sübut edilməyib. Bu isə “LOXSAT” missiyasını tarixdə ilk sınaqlardan birinə çevirir.
“SpaceX” orbitdə yanacaq transferi imkanlarını yoxlamaq üçün nəzərdə tutulan “Starship” versiya 3 modelinin kritik uçuşuna hazırlaşır. Bu uçuşun uğuru “Artemis” qrafiki üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır, mümkün uğursuzluq isə proqramın gecikməsinə səbəb ola bilər.
Digər tərəfdən “Blue Origin” şirkəti insansız yük versiyası olan “Blue Moon MK1” aparatını ilin sonuna qədər Aya endirməyi planlaşdırır. Lakin şirkətin “New Glenn” raketi əvvəlki qəza ilə bağlı aparılan istintaq səbəbindən hazırda uçuşlardan kənarlaşdırılıb.
NASA dörd astronavtın iştirak edəcəyi və Ay eniş aparatları ilə qoşulma manevrlərinin sınaqdan keçiriləcəyi “Artemis 3” missiyasına hazırlıqları davam etdirir. “LOXSAT” peyki isə həmin vaxta qədər orbitdə sınaqlarını tamamlamış və topladığı mühüm məlumatları elm adamlarına təqdim etmiş olacaq.
Əgər planlar uğurla reallaşsa, bu kiçik peykdən əldə edilən nəticələr həm “SpaceX”, həm də “Blue Origin” mühəndislik işlərinə istiqamət verəcək. Beləliklə, kosmosda qurulacaq yanacaq stansiyaları təkcə Ay və Mars missiyalarını deyil, insanlığın kosmosda uzunmüddətli mövcudluğunu da dəstəkləyəcək.
Samir
