Amerika Birləşmiş Ştatları donanması tam məxfilik prinsipi üzərində qurulan sualtı bölməsini “Səssiz xidmət” adlandırır. Dalğaların altında gizlənmək üçün hazırlanmış nəhəng hərbi sualtı qayıqlar okeanın dərinliklərində kəşfiyyat aparır və potensial rəqiblərə qarşı görünməz çəkindirici qüvvə rolunu oynayır. 

HİT.az xəbər verir ki, bir təyyarədaşıyan gəmidə minlərlə hərbçi xidmət etdiyi halda, müasir bir sualtı qayığı idarə etmək üçün təxminən 130–150 nəfərlik heyət kifayət edir. Aylarla gün işığı görmədən suyun altında fəaliyyət göstərən bu texnologiya haqqında az bilinən 5 maraqlı fakt isə belədir.

Su altında “uçan” sualtı qayıqlar

Sualtı qayıqların batma və üzmə prinsipi ballast tanklarında su və hava balansına əsaslanır. Dalış zamanı tanklara su doldurulur, səthə qalxarkən isə sıxılmış hava ilə bu su boşaldılır. Dərinlikdə isə hərəkət və istiqamət dəyişimi təyyarələrdəki qanadlara bənzər hidroplan adlanan kiçik qanadcıqlarla təmin edilir. Bu qanadcıqların effektivliyi sürətdən asılıdır; sürət azaldıqca idarəetmə də çətinləşir. Müasir modellərdə bu sistemlər elektron idarəetmə ilə daha az heyət tərəfindən idarə olunur.

Göy üzünü görmədən naviqasiya

Səthdə GPS istifadə edən sualtı qayıqlar dərinliyə endikdə peyk siqnallarını itirir. Təhlükəsizlik səbəbilə səthə çıxmaq da mümkün olmadığından, istiqamət tapmaq üçün ətalətli naviqasiya sistemlərindən (INS) istifadə edilir. Bu sistem jiroskop və akselerometrlərlə başlanğıc nöqtəsinə əsaslanaraq hərəkəti hesablayır. Kiçik xətalar zamanla yığılmasın deyə sistem təxminən hər 150 saatdan bir digər naviqasiya məlumatları ilə kalibrlənir. Ətraf mühiti isə aktiv sonar səs dalğaları ilə xəritələndirir, lakin gizliliyi qorumaq üçün çox vaxt passiv sonar üstün tutulur.

Nüvə sualtı qayıqlarında limiti müəyyən edən amil

Dizel-elektrik sualtı qayıqlar yanacaq ehtiyatına bağlı olduğu halda, ABŞ-nin nüvə sualtı donanması onillərlə fasiləsiz enerji təmin edə bilir. Nüvə reaktorları 20–30 il ərzində yenidən yanacaq doldurmadan işləyə bilir. Dəniz suyu xüsusi sistemlərlə içməli suya çevrilir və texniki olaraq su problemi yaşanmır. Buna görə də missiya müddətini məhdudlaşdıran əsas faktor ərzaq ehtiyatıdır. Adətən 77 günlük patrul üçün kifayət edən qida ehtiyatı saxlanılır və lazım gəldikdə hava yolu ilə təchizat da həyata keçirilir.

Sualtı heyətdə gecə və gündüz anlayışı yoxdur

Okeanın dərinliyində xidmət edən heyət üçün təbii işıq yoxdur və bioloji saat pozulur. Standart iş rejimi əvəzinə 18 saatlıq dövri sistem tətbiq edilir: 6 saat növbə, 6 saat təlim və 6 saat istirahət. Çətin əməliyyatlarda bu rejim daha da pozula bilər və yuxu müddəti ciddi şəkildə azalır. Günün vaxtını anlamağın yeganə yolu saat və daxili cədvəllərdir. Uzunmüddətli qaranlıq və izolyasiya insan orqanizminin ritmini ciddi şəkildə dəyişdirir.

İtmiş sualtı qayıqların “əbədi patrulu”

Dəniz tarixində itirilmiş sualtı qayıqlar rəmzi olaraq “əbədi patrul” statusu daşıyır. İkinci Dünya müharibəsi dövründə ABŞ Donanması 52 sualtı qayığını itirib və bu, yüksək itki göstəricilərindən biri hesab olunur. Daha sonrakı dövrlərdə də müxtəlif qəzalar baş verib. Batdığı yeri tapılsa belə, heyəti həlak olmuş sualtı qayıqlar rəmzi olaraq xidmətini davam etdirirmiş kimi qəbul edilir. Məsələn, USS “Thresher” və USS “Scorpion” kimi gəmilər rəsmi olaraq “əbədi patrul” siyahısında saxlanılır və hər il onların xatirəsinə xüsusi anım mərasimləri keçirilir.

Samir