Təkcə dişilərdən ibarət olan balıq növü təxminən 100 000 ildir mövcuddur və elm adamlarını çaşdırır. Təkamül nəzəriyyəsinə görə, cinsi çoxalma olmadan çoxalan növlər uzunömürlü olmamalıdır, çünki zərərli mutasiyalar zamanla genetik materialda toplanır. Lakin bu kiçik balıq bu qaydanın istisnasıdır və uzun müddətdir uğurla yaşayır.

HİT.az xəbər verir ki, söhbət Meksika və ABŞ-ın cənub Texas bölgəsindəki çaylarda yaşayan amazon molineziyasından gedir. Bu növün adı yunan mifologiyasındakı qadın döyüşçülər tayfasına istinadla verilib.

Bu balıqlar çoxalma üçün yaxın qohum növlərin erkəklərini seçirlər, lakin onların genetik materialı nəsilə ötürülmür. Bu proses ginogenez adlanır: erkəyin sperması yalnız yumurtanın inkişafını başladır, lakin onun DNT-si tezliklə rədd edilir. Nəticədə yalnız dişi balıqlar doğulur və hər yeni fərd ana ilə eyni, yəni klon olur.

Cinsi çoxalmanın əhəmiyyəti

Cinsi çoxalma zamanı iki valideynin DNT-si qarışır və bu, növ daxilində genetik müxtəlifliyi artırır. Bu müxtəliflik adətən növün yaşaması üçün üstünlük sayılır.

Bundan əlavə, DNT köçürülərkən səhvlər yarana bilər. Cinsi çoxalan növlərdə bu səhvlər genofonddan çıxarıla bilər, lakin klonlarla çoxalan növlərdə onlar nəsildən-nəsilə ötürülür. Buna görə də belə növlərin zamanla genetik deqradasiyaya uğraması gözlənilir.

Lakin amazon molineziyası kimi bəzi növlər bu qaydanı pozaraq həm yaşayır, həm də inkişaf edir.

Əksik mexanizm – gen konversiyası

İnsanlar və əksər heyvanlarda hər genin iki nüsxəsi olur: biri anadan, biri atadan. DNT zədələndikdə hüceyrələr bu nüsxələrdən birini şablon kimi istifadə edərək təmir edə bilir. Bu proses gen konversiyası adlanır və “kopyala-yapışdır” mexanizminə bənzəyir.

Molinaziyalarda bu mexanizm daha aktiv işləyir. Alimlər müəyyən ediblər ki, onların DNT-sindəki bəzi hissələr cinsi qarışıqlıq olmadan, gen konversiyası vasitəsilə dəfələrlə yenidən yazılır. Bu isə zərərli mutasiyaların toplanmasının qarşısını ala bilir.

Növün mənşəyi əsas rol oynayır

Tədqiqatlara görə, amazon molineziyası təxminən 100 000 il əvvəl Atlantik molineziyası dişisinin qılıncvari molineziya erkəyi ilə cütləşməsi nəticəsində yaranıb. Buna görə də növün başlanğıcında iki fərqli növdən gələn genetik material mövcud olub və bu, yüksək genetik müxtəliflik yaradıb.

Ən maraqlısı odur ki, gen konversiyası prosesləri genomun müxtəlif hissələrində eyni dərəcədə baş vermir. Ən zərərli ola biləcək mutasiyaların yerləşdiyi bölgələrdə bu mexanizm daha aktivdir.

Nəticədə bu növ 100 000 illik cinsi çoxalmadan kənar həyatına baxmayaraq genetik cəhətdən stabil qalır.

Samir