Çilinin sahilləri yaxınlığında yerləşən sərt vulkanik bir adada insanlığın təbiət qarşısında borcunu yerinə yetirməyə çalışdığı nəfəs kəsən xilasetmə əməliyyatı aparılır. 

HİT.az xəbər verir ki, uçurum kənarında iplərlə həyatda saxlanılan həmin son canlı ilə bağlı laboratoriyadan gələn müsbət xəbər bütün elm dünyasında böyük əks-səda doğurub.

Sərt vulkanik qayalıqlar və yüzlərlə metr hündürlüyündə uçurumlar bu günlərdə tibb və botanika dünyasının diqqət mərkəzinə çevrilən bir xilasetmə əməliyyatına səhnə olur. Çili materikindən yüzlərlə kilometr uzaqda yerləşən Robinson Kruzo adasının dik yamaclarında təbiətdə yalnız bir nümunəsi qalmış xüsusi bitki növü mövcuddur.

Dendroseris neriifolia adlı bu ağac insan fəaliyyəti, invaziv növlər və eroziya səbəbindən tamamilə yox olma təhlükəsi ilə üz-üzədir. Çili Milli Meşə İdarəsinin əməkdaşları ağacın aşaraq məhv olmasının qarşısını almaq üçün onu iplərlə uçuruma bərkidiblər. Hazırda həmin sıldırım qayalıqlarda bu nadir bitkini gələcəyə daşımaq üçün həyati əhəmiyyət daşıyan mübarizə aparılır.

Bu nadir ağacın nəslini davam etdirəcək materialların toplanması böyük cəsarət tələb edir. Qruplar çətin relyefə çatmaq üçün saatlarla davam edən yürüşlərdən sonra uçurumlara dırmaşmaq məcburiyyətində qalırlar. Hər il mart ayında əməkdaşlar iplərlə boşluğa enərək yetişən toxumları xüsusi torlarla toplayırlar. Bu toxumlar qlobal proqram çərçivəsində Böyük Britaniyadakı “Millennium Toxum Bankı”na göndərilib. Laborator analizlər isə ümidverici nəticə ortaya qoyub: göndərilən nümunələrin böyük hissəsi cücərmə potensialına malikdir. Hazırda laboratoriya şəraitində yeddi kiçik ting kök ataraq böyüməyə başlayıb. Mütəxəssislər bu tinglər çiçəklədikdən sonra daha çox toxum əldə etməyi və növün yox olma riskini aradan qaldırmağı hədəfləyirlər.

İtalyan botanik Karlo Bertero tərəfindən 1830-cu illərdə təsvir edilən bu bitki 19-cu əsrin sonlarına qədər adada geniş yayılmışdı. 1980-ci il tədqiqatlarında hündürlüyü 5 metrə çatan yeddi ağac qeydə alınsa da, bu gün həmin populyasiyadan yalnız uçurum kənarındakı bir nümunə qalıb.

Botaniklər tək fərdin qalmasının genetik müxtəlifliyin azalması və bioloji zəifliklər baxımından ciddi risk yaratdığını bildirirlər. Bitki öz-özünü tozlaya bilsə də, budaqlarının məhdudluğu səbəbindən məhsuldarlığı aşağıdır. Toxum bankları isə bu mərhələdə təbiətdə baş verə biləcək fəlakətlərə qarşı “sığorta” rolunu oynayır.

Gələcək mərhələdə dron kimi texnologiyaların istifadəsi planlaşdırılsa da, hazırda bu son nümunə insan gücü ilə qorunur. Alimlərin əsas məqsədi bir gün bu bitkini yenidən öz vətəninin torpaqlarında sərbəst şəkildə çoxaltmaqdır.

Samir