Bu bölgə Klarion–Klipperton zonası adlanır. O, Meksika ilə Havay adaları arasında yerləşən təxminən 6 milyon kvadrat kilometr sahəyə malik abissal düzənlikdir və orta dərinliyi təxminən 5000 metrdir.

HİT.az xəbər verir ki, bu barədə "Space Daily" yazır. 

Bu ərazinin dəniz dibi bəzi yerlərdə polimetallik konkresiyalarla sıx örtülüb: alma və ya kiçik kartof böyüklüyündə, minerallarla zəngin tünd, yuvarlaq daşlar. Onlar çöküntü qatının üzərində səpələnmiş şəkildə yerləşir, sanki nəhəng palçıqlı düzənliyə dağılmış yumurtalar kimidir. Günəş işığı bu dərinliyə ən azı 4 milyard ildir ki, çatmır.

Bu konkresiyalar milyonlarla il ərzində formalaşıb. Hər biri əvvəlcə dəniz dibindəki qabıq parçası, sümük və ya bərkimiş çöküntü fraqmenti kimi başlayıb. Daha sonra ətrafdakı dəniz suyu və məsamə sularında həll olunmuş metallar bu nüvənin ətrafında qat-qat toplanaraq kristallaşıb.

Artım sürəti milyon il ərzində cəmi bir neçə millimetrdir. Hazırda Sakit okeanın dibində olan bəzi konkresiyalar insan növündən daha qədimdir, hətta insanın mənşə aldığı primat qruplarından da yaşlı nümunələr mövcuddur.

Mövcud ən etibarlı qiymətləndirmələrə görə, hər bir konkresiyanın yaşı ən azı 2–10 milyon il arasındadır.

Mineral tərkibi regiondan asılı olaraq dəyişir, lakin Klarion–Klipperton zonasında olan konkresiyalar qlobal enerji keçidi üçün vacib sayılan dörd metalla xüsusilə zəngindir.

Hər bir konkresiya kütləsinin təxminən 25–30 faizi manqan, 1–2 faizi nikel, 1–2 faizi mis və 0,2–0,3 faizi kobaltdan ibarətdir. Dəqiq nisbətlər dəyişsə də, bu dörd metal bütün nümunələrdə üstünlük təşkil edir.

ABŞ Geoloji Xidməti son qiymətləndirməsində bildirib ki, yalnız Klarion–Klipperton zonasında olan konkresiyalardakı ümumi metal ehtiyatı qurudakı bütün məlum kobalt və manqan ehtiyatlarını birlikdə üstələyir.

Bu metallar vacibdir, çünki müasir elektrik avtomobillərinin akkumulyatorlarında onlardan istifadə olunur. Kobalt litium-ion batareyaların kimyasında əsas rol oynayır, nikel yüksək enerji sıxlığı olan akkumulyatorlarda katod materialı kimi istifadə edilir. Manqan həm batareyalarda, həm də polad ərintilərində tətbiq olunur. Mis isə demək olar ki, bütün elektrik infrastrukturunun əsas keçiricisidir.

Külək turbinləri, günəş inverterləri, elektrik ötürücü xətləri, enerji saxlama sistemləri və elektrik avtomobilləri bu metallar olmadan mövcud ola bilməz.

Hazırkı qlobal təchizat zənciri isə az sayda ölkədə cəmlənib. Dünyadakı kobaltın təxminən 70 faizi Konqo Demokratik Respublikasından gəlir. Nikelin təxminən 60 faizi İndoneziyadan təmin olunur, burada hasilat üçün meşələrin qırılması 2020-ci ildən bəri sürətlənib. Kobalt və nikel emal gücünün təxminən 90 faizi isə Çinin payına düşür.

Klarion–Klipperton zonası bu baxımdan alternativ mənbə kimi qiymətləndirilir və şirkətlərin hesablamalarına görə, təchizat risklərini azalda bilər. Lakin problem ondadır ki, bu alternativ mənbə hələ tam öyrənilməmiş ekosistemin içində yerləşir.

2023-cü ildə London Təbiət Tarixi Muzeyinin apardığı və indiyədək ən geniş bioloji tədqiqatlardan biri hesab olunan araşdırmaya görə, Klarion–Klipperton zonasında 5578 heyvan növü qeydə alınıb.

Onlardan yalnız 436 növ elm tərəfindən rəsmi şəkildə təsvir edilib. Qalan 5142 növ isə elm üçün tamamilə yenidir və tədqiqatçılar bu rəqəmin ümumi biomüxtəlifliyin yalnız kiçik bir hissəsi olduğunu düşünürlər.

2025-ci ildə Scientific Reports jurnalında dərc edilən başqa bir araşdırmada bu zonadan götürülən bir ağac parçası üzərində iki yeni dəniz ulduzu növü aşkarlanıb. 2026-cı ildə ZooKeys jurnalında yayımlanan tədqiqat isə 24 yeni dərin dəniz xərçəngkimisi növünü, o cümlədən tamamilə yeni Mirabestiidae üst ailəsini təsvir edib.

Bu, əvvəllər məlum olmayan bütöv bir təkamül qolunun ilk dəfə sənədləşdirilməsi deməkdir.

Burada həmçinin konkresiyaların səthində yaşayan və onlarsız mövcud ola bilməyən dərin dəniz süngərləri, dib axınlarında süzülən solğun dəniz anemonları, şəffaf dəniz xiyarları, qurdlar, ofiuralar, amfipodlar və izopodlar kimi çoxsaylı canlılar mövcuddur. Bu orqanizmlərin bir çoxu dərin okeanın karbon dövranında mühüm rol oynayır.

Başqa sözlə, konkresiyalar yalnız faydalı resurs deyil, həm də ekosistemin fiziki dayağıdır.

1989-cu ildə Almaniya tədqiqat qrupu Peru hövzəsində DISCOL adlı nəzarətli mühit pozuntusu eksperimenti aparıb. Bu sahə Klarion–Klipperton zonasından təxminən 1000 km cənubda yerləşir.

Eksperiment zamanı 8 metr enində xüsusi alət 11 kvadrat kilometr sahədə dəniz dibini dəfələrlə qazıyaraq süpürüb və təxminən 4150 metr dərinlikdə süni izlər yaradıb. Məqsəd kommersiya miqyaslı konkresiya hasilatının təsirini modelləşdirmək idi.

26 il sonra aparılan təkrar tədqiqatlar göstərib ki, təsirlənmiş ərazidə iri dəniz canlıları hələ də əvvəlki səviyyəyə qayıtmayıb. Süngərlər və filtrasiya ilə qidalanan orqanizmlər ciddi şəkildə azalıb, dibdəki izlər isə demək olar ki, dəyişməz qalıb.

2019-cu ildə Scientific Reports jurnalında dərc edilən araşdırma göstərib ki, bərpa prosesi çox ləng gedir və bəzi ekosistem komponentlərinin tam bərpası onilliklər tələb edə bilər. 2020-ci ildə Science Advances jurnalında yayımlanan əlavə tədqiqat isə mikroorqanizmlərin belə tam bərpa olunmadığını göstərib.

Bu nəticələr göstərir ki, abissal ekosistemlərdə fiziki pozuntuların təsiri onilliklər boyunca davam edə bilər və bərpa prosesi çox yavaşdır.

Samir