Dəniz dibində şaquli quyular kimi uzanan mavi dəliklər okean ekosisteminin ən az öyrənilmiş və ən təhlükəli strukturları arasında sayılır. ABŞ Milli Okean və Atmosfer İdarəsi (NOAA) bu nəhəng sualtı çökəkliklərin dəniz həyatı üçün mühüm əhəmiyyət daşıdığını qəbul etsə də, mövcud texnologiyalarla onların dərinliklərinə enmək hələ də olduqca çətindir.
HİT.az xəbər verir ki, bu mavi dəliklərin bir çoxunun giriş hissəsi dəniz səthindən yüzlərlə metr aşağıda yerləşir. Dar və labirintvari keçidlər sualtı pilotsuz aparatların hərəkətini ciddi şəkildə məhdudlaşdırır. Maraqlıdır ki, bu strukturlar elm adamlarından əvvəl yerli balıqçılar və həvəskar dalğıclar tərəfindən kəşf edilib.
Səthdə zəngin biomüxtəliflik müşahidə olunsa da, dərinliyə endikcə bu həyat tədricən yox olur və yerini demək olar ki, tam sükuta verir. Beliz sahillərindəki Böyük Mavi Dəlik və Meksikadakı Taam Ja kimi formalaşmalarda peşəkar olmayan dalğıcların 40 metrdən aşağı enməsi qəti qadağandır.
Bu sərhəd keçildikdə artan su təzyiqi və azot qazının qanda həll olunması “dekompressiya xəstəliyi” və ya “dərinlik sərxoşluğu” adlanan vəziyyətə səbəb ola bilər. Bu hal insanın qərarvermə qabiliyyətini ciddi şəkildə zəiflədə bilir.
Xüsusi avadanlıqlarla bu çökəkliklərin ən dərin nöqtələrinə enən tədqiqatçılar bəzən geri qayıda bilməyən dalğıcların qalıqları ilə qarşılaşdıqlarını bildirirlər. Qırmızı dənizdəki məşhur mavi dəliklərdən biri indiyədək təxminən 200 nəfərin həyatına son qoyduğu üçün dünyanın ən təhlükəli dalğıc yerlərindən sayılır.
Dərinliklərdə işığın və oksigenin demək olar ki, tam yoxluğu mühiti hidrogen-sulfid kimi qazların toplandığı, toksik zonalara çevirir. Belə şəraitdə suya düşən canlılar çox vaxt səthə qayıda bilmir və oksigensizlikdən məhv olur.
Bu ölümcül şəraitə baxmayaraq, mavi dəliklər mikrobioloqlar üçün unikal təbii laboratoriya rolunu oynayır. Alimlər yüksək kükürdlü və oksigensiz mühitdə normal şəraitdə yaşaya bilməyəcək mikroorqanizmlər aşkar ediblər. Bu mikroblar dərinlik ekosistemində mühüm rol oynayır və bəzi bölgələrdə canlıların böyük hissəsini təşkil edə bilir.
Mavi dəliklərin dib çöküntüləri həm də milyonlarla il əvvəlki iqlim və geoloji dəyişikliklər barədə mühüm məlumatlar saxlayır. Hər yeni nümunə Yer tarixindəki keçmiş ekoloji dönüş nöqtələrinin anlaşılmasına kömək edir.
Samir
