66 milyon il əvvəl Yerə çırpılaraq qeyri-quş dinozavrları da daxil olmaqla növlərin təxminən 75%-nin kütləvi məhvinə səbəb olan nəhəng asteroidlə bağlı yeni elmi nəticələr əldə edilib. Diametri təxminən 10–15 kilometr olan bu səma cismi indiki Meksika ərazisində, Yukatan yarımadası yaxınlığında düşərək təxminən 180 kilometr enində nəhəng Çikşulub kraterini formalaşdırmışdı.
HİT.Az xəbər verir ki, bu barədə "Qubit" yazıb.
Qlazqo Universitetindən Annemari Pikersqill və onun həmkarları 2016-cı ildə aparılan 364-cü okean ekspedisiyası zamanı toplanmış nümunələri yenidən təhlil ediblər. Həmin ekspedisiya çərçivəsində krater bölgəsində, bu gün Meksika körfəzinin altında qalan ərazidə dəniz dibindən təxminən 1 kilometr dərinliyə qədər qazıntı aparılmışdı. Bu nümunələr 2019-cu ildə zərbədən sonrakı ilk mərhələlərin yenidən bərpasına imkan vermişdi.
“New Scientist” jurnalının məlumatına görə, yeni araşdırmanın məqsədi zərbədən sonra yaranan hidrotermal sistemlərin nə qədər müddət aktiv qaldığını müəyyən etmək olub. Bu sistemlər zərbə nəticəsində təxminən 10 000 kub kilometr süxurun əriməsi ilə formalaşmışdı.
Əvvəllər bu nəhəng hidrotermal sistemlərin bir neçə milyon il ərzində soyuduğu düşünülürdü. Lakin “Communications Earth & Environment” jurnalında dərc olunan yeni tədqiqat göstərib ki, bu proses daha uzun – təxminən 8 milyon il davam edib.
Alimlərin hesablamalarına görə, hidrotermal sistem asteroidin düşməsindən sonra 66 milyon ildən təxminən 58 milyon ilədək aktiv vəziyyətdə qalıb.
Tədqiqatın müəllifi Pikersqill bildirib: “Biz 66 milyon il əvvəl baş verən zərbə anından 58 milyon il əvvələ qədər uzanan tarix aralığı əldə etdik.”
Alimlərin qənaətinə görə, bu o deməkdir ki, Çikşulub kraterinin bəzi hissələrində geotermal aktivlik milyonlarla il davam edib. Avstraliyalı geoloq Kris Kirklend isə qeyd edir ki, belə böyük asteroid zərbələri yalnız dağıntı yaratmır, həm də Yer qabığında yeni hidrotermal sistemlər və potensial mikroorqanizm mühitləri formalaşdıra bilər.
Çinin Şimal-Qərb Universitetinin alimləri aşkar ediblər ki, selenlə zənginləşdirilmiş fermentləşdirilmiş qoji giləmeyvəsi şirəsi küflənmiş meyvələr və onların emalı nəticəsində yaranan patulin adlı toksinin qaraciyərə vurduğu ziyanı azalda bilər. Tədqiqatın nəticələri “Food & Function (F&F)” jurnalında dərc olunub.
Patulin daha çox çürümüş alma, meyvə şirələri və zədələnmiş xammaldan hazırlanan məhsullarda aşkar edilir. Məlumdur ki, bu toksin iltihaba, oksidativ stressə və qaraciyər hüceyrələrinin zədələnməsinə səbəb ola bilər.
Təcrübə zamanı tədqiqatçılar Tibet kəfir göbələyi vasitəsilə fermentasiya olunmuş qoji şirəsindən istifadə ediblər. Bundan əlavə, içki antioksidant müdafiədə mühüm rol oynayan selen mikroelementi ilə zənginləşdirilib.
Siçanlara patulin yeridildikdən sonra onlarda qaraciyər zədələnməsi əlamətləri yaranıb. Lakin eyni zamanda fermentləşdirilmiş qoji şirəsi qəbul edən heyvanlarda zədələnmənin daha zəif olduğu müşahidə edilib. Alimlər qanda qaraciyər zədələnməsi göstəricilərinin azalmasını, iltihabın zəifləməsini və oksidativ stressin aşağı düşməsini qeydə alıblar.
Bundan əlavə, içki bağırsaq mikroflorasının normal tərkibini qorumağa kömək edib. Patulin təsiri altında mikrobiom tarazlığı pozulduğu halda, qoji şirəsi qismən bu balansı bərpa edib.
Müəlliflərin fikrincə, təsir bir neçə mexanizmin birlikdə işləməsi ilə bağlıdır. İçki orqanizmin antioksidant müdafiəsini gücləndirə, iltihabi prosesləri azalda və qaraciyər sağlamlığında mühüm rol oynayan bağırsaq mikrobiomuna müsbət təsir göstərə bilər.
Bununla belə, tədqiqatçılar vurğulayırlar ki, araşdırma yalnız heyvanlar üzərində aparılıb. Bu içkinin insanlarda təsirini təsdiqləmək üçün əlavə klinik tədqiqatlara ehtiyac var.
Samir
