İnternetdə geniş yayılmış əfsanələrin mövzusu olan və “yeriyən palma” kimi tanınan "Socratea exorrhiza" əslində meşədə yerini dəyişmir. Alimlər müəyyən ediblər ki, bu ağacın qeyri-adi dayaq kökləri hərəkət etmək üçün deyil, enerjidən daha səmərəli istifadə və daha sürətli böyümə məqsədilə formalaşıb.
HİT.az xəbər verir ki, Mərkəzi və Cənubi Amerikanın tropik meşələrində rast gəlinən "Socratea exorrhiza" qeyri-adi görünüşü ilə diqqət çəkir. Gövdəsinin aşağı hissəsindən çıxaraq torpağa yayılan qalın köklər ağaca sanki yerdən qalxmış və hərəkət etməyə hazırmış görüntüsü verir.
Populyar mədəniyyətdə “yeriyən palma” adı ilə tanınan bu növ haqqında uzun illərdir müxtəlif iddialar səsləndirilir. Ən məşhur əfsanələrdən birinə görə, ağac günəş işığına çatmaq üçün yerini dəyişir və hətta ildə 20 metr məsafə qət edə bilir. Lakin müasir botanika tədqiqatları göstərir ki, bu iddialar reallığı əks etdirmir. Əslində söhbət ağacın hərəkətindən deyil, təbiətin formalaşdırdığı ağıllı uyğunlaşma strategiyasından gedir.
Bu maraqlı iddiaların əsasında 1980-ci ildə dərc olunmuş elmi məqalə dayanır. Peruda aparılan sahə araşdırmaları zamanı tədqiqatçılar aşmış bir ağacın altında qalan gənc palmaların dayaq kökləri sayəsində yenidən dik vəziyyətə gəldiyini müşahidə ediblər. Məqalədə köklərin mexaniki vəziyyət dəyişməsini təsvir etmək üçün istifadə olunan “yerimə” bənzətməsi sonradan geniş yayılmış əfsanəyə çevrilib.
Turistlərin marağını artırmaq məqsədilə yerli bələdçilər tərəfindən də təkrarlanan bu hekayə zamanla ağacın şüurlu şəkildə hərəkət etdiyi barədə yanlış təsəvvür yaradıb. Halbuki indiyədək heç bir elmi araşdırma ağacın öz iradəsi ilə bir nöqtədən digərinə keçdiyini təsdiqləməyib.
2005-ci ildə "Gerardo Avalos" və həmkarlarının apardığı geniş araşdırmalar ağacın ildə 20 metr hərəkət etməsi ilə bağlı iddiaları tamamilə təkzib edib. Tədqiqatlar göstərib ki, ağac olduğu yerdə sabit qalır və hətta millimetr səviyyəsində belə yer dəyişmir.
Mütəxəssislərin fikrincə, bunun əsas səbəbi enerji qənaəti və rəqabət üstünlüyüdür. Yağış meşələrində sağ qalmaq üçün günəş işığına rəqiblərdən daha tez çatmaq vacibdir. Adi ağaclar həm gövdələrini qalınlaşdırmaq, həm də geniş kök sistemi yaratmaq üçün böyük enerji sərf edirlər.
"Socratea exorrhiza" isə gövdəni qalınlaşdırmaq əvəzinə dayaq kökləri vasitəsilə mexaniki sabitlik əldə edir. Nəticədə sərf olunan enerji əsasən şaquli böyüməyə yönəldilir. Bu xüsusiyyət ağacın günəş işığını daha tez əldə etməsinə və meşədəki rəqabətdə üstünlük qazanmasına imkan yaradır.
Beləliklə, təbiətin bu uyğunlaşma mexanizmi “yeriyən ağac” əfsanəsindən daha maraqlı və təsirli bir uğur hekayəsi təqdim edir.
Samir
