ABŞ-ın Alyaska ştatının şimalında əvvəllər cırtdan ölçülü olan ağcaqayınlar, kollar və çiçəkli bitkilər getdikcə daha hündür və sıx böyüməyə başlayıb. Alimlər bunun Arktikada iqlim dəyişikliyinin ən görünən nəticələrindən biri olduğunu bildirirlər.

HİT.az xəbər verir ki, AP-nin məlumatına görə, Şimali Yamacın tundrası ilk baxışdan demək olar ki, bitkisiz ərazi təsiri bağışlayır. Lakin yaxından baxdıqda burada müxtəlif bitkilərdən ibarət, hündürlüyü təxminən 25 santimetrə çatan miniatür “cəngəlliklər” görmək mümkündür.

Əsrlər boyu sərt soyuq Arktikada bitkilərin böyüməsini məhdudlaşdırıb. Buna görə də burada cırtdan ağcaqayınlar, kollar, mamırlar və müxtəlif çiçəkli bitkilərdən ibarət özünəməxsus ekosistem formalaşıb.

Bitkilərin kiçik qalmasının əsas səbəblərindən biri sərt qış şəraitidir. Qar örtüyündən yuxarı qalxan bitkilər güclü külək və soyuğun təsirinə daha çox məruz qalır. Bundan başqa, donmuş torpaq köklərin dərinliyə getməsinə imkan vermir.

Lakin vəziyyət dəyişir. Son 40 ildə Alyaskanın bu hissəsində orta temperaturun təxminən 2,7 dərəcə Selsi artdığı bildirilir.

Ekoloqların fikrincə, istiləşmə artıq mövcud bitkilərin daha sürətlə və hündür böyüməsinə səbəb olur.

Alimlər bu prosesi kolluqlaşma adlandırırlar. Tundrada kolların sayı artır, onlar əvvəlkindən daha hündür və sıx olur.

Bu dəyişiklik iqlim üçün də əhəmiyyətlidir. Tünd rəngli kollar qar örtüyündən daha çox günəş enerjisi udur. Halbuki ağ qar günəş şüalarının böyük hissəsini əks etdirir. Nəticədə torpağın və ətraf mühitin daha çox isinməsi mümkün olur.

Kollar həmçinin daha çox qar saxlayır. Qar torpağı qışda izolyasiya edir və onun altında mikroorqanizmlərin daha aktiv qalmasına şərait yaradır. Bu isə metan emissiyalarının artmasına səbəb ola bilər. Metan güclü istixana qazlarından biridir.

Digər tərəfdən, daha çox bitki atmosferdən daha çox karbon qazı udur. Buna görə də kolluqlaşmanın iqlimə təsiri tamamilə birmənalı deyil.

Tundradakı dəyişiklik yalnız qurudakı bitkilərlə məhdudlaşmır.

Tədqiqatçılar genişlənən söyüd kolluqlarının çayların üzərində daha çox kölgə yaratdığını müşahidə ediblər. Bu isə suyun temperaturuna və nəticədə balıqların, həşəratların və quşların həyatına təsir göstərir.

Alimlər araşdırırlar ki, Arktika ekosistemləri dəyişən iqlimə uyğunlaşa və hətta genetik baxımdan yeni şəraitə adaptasiya ola biləcəkmi.

Tədqiqatçıların diqqətini çəkən digər maraqlı nümunə isə perestretç adlı parazit bitkidir.

Bu bitki qonşularının köklərinə yapışaraq onlardan qida maddələri alır. Buna görə də uzun müddət zərərverici kimi qiymətləndirilib.

Lakin alimlərin yeni fərziyyəsinə görə, perestretçin qonşu bitkilər üçün gözlənilməz faydası da ola bilər.

Onun parlaq bənövşəyi çiçəkləri Arktikada sayca az olan bombus arılarını cəlb edir. Arı həmin bitkiyə gəldikdə yaxınlıqdakı digər çiçəkləri də tozlandıra bilər.

Tədqiqatçılar indi perestretçin yanında böyüyən bitkilərin ondan uzaqda yerləşən bitkilərlə müqayisədə daha tez-tez tozlanıb-tozlanmadığını yoxlayırlar.

Əgər bu fərziyyə təsdiqlənsə, müxtəlif bitkilər arasında münasibətin yalnız rəqabətdən deyil, qarşılıqlı faydadan da ibarət olduğu ortaya çıxa bilər.

Alimlərin fikrincə, Arktikanın sərt şəraiti təbiətdəki həyat mübarizəsinə dair ənənəvi təsəvvürləri yenidən nəzərdən keçirməyə məcbur edir. Bəlkə də bəzi ekosistemlərdə növlərin birlikdə yaşamasını təmin edən əsas amil rəqabət deyil, qarşılıqlı əməkdaşlıqdır.

Samir