İtaliyanın məşhur Piza qülləsi bir vaxtlar uçmaq təhlükəsi ilə üz-üzə qalıb. Binanın meyillik bucağı kritik həddə yaxınlaşdıqdan sonra mühəndislər olduqca sadə, lakin incə üsulla qülləni sabitləşdirərək onun zirvəsini 44 santimetr geri qaytarıblar.
HİT.az xəbər verir ki, Piza qülləsinin əyilməsi uzun illər ərzində sadəcə memarlıq xüsusiyyəti deyil, real təhlükə hesab olunub. 1990-cı ilin yanvarında vəziyyət o qədər ciddi olub ki, qüllə ziyarətçilərin üzünə bağlanıb.
Həmin vaxt qüllənin meyillik bucağı təxminən 5,5 dərəcə idi. Kompüter modellərinə əsasən, təxminən 5,44 dərəcəlik bucaq artıq dağılma riski yaradan kritik hədd hesab edilirdi. Üstəlik, torpağın hərəkəti səbəbindən qüllənin zirvəsi hər il təxminən 1 millimetr kənara doğru sürüşürdü.
Problemin kökü isə tikintinin başladığı 1173-cü ilə gedib çıxır. Təxminən 14 500 ton ağırlığında olan qüllə yumşaq gil torpağın üzərində inşa edilmişdi. Torpaq bu nəhəng yükü bərabər şəkildə daşıya bilmədiyi üçün bina tədricən əyilməyə başlayıb.
Orta əsr ustaları tikinti zamanı problemi hiss edərək əyriliyi kompensasiya etməyə çalışıblar. Bunun üçün bir tərəfdə daha çox daş istifadə edilib. Nəticədə qüllə yalnız əyilməyib, eyni zamanda bir qədər də qövsvari forma alıb.
Müasir dövrdə xilasetmə işlərinin ilk mərhələsində qüllə polad troslar və halqalarla möhkəmləndirilib. Daha hündür olan şimal tərəfinin yaxınlığında isə ümumilikdə təxminən 870 ton qurğuşun əks-ağırlıq yerləşdirilib.
Bu üsul qüllənin hərəkətini yavaşlatsa da, onun meyilliyini əhəmiyyətli dərəcədə azaltmaq mümkün olmayıb.
Daha sonra mühəndis Mişel Jamiolkovskinin rəhbərlik etdiyi beynəlxalq komanda daha incə üsula əl atıb. Mütəxəssislər qüllənin şimal tərəfində təməlin altından maili quyular qazaraq oradakı torpağı kiçik həcmdə çıxarıblar.
Torpaq çıxarıldıqca yaranan boşluqlar tədricən sıxılıb və nəticədə qüllənin şimal tərəfi bir neçə millimetr aşağı enib. Bu isə bütün konstruksiyanın çox yavaş şəkildə əks istiqamətə hərəkət etməsinə səbəb olub.
Əsas işlər 1998-2000-ci illərdə aparılıb və proses xüsusi ölçü cihazları vasitəsilə fasiləsiz izlənilib.
Mühəndislik əməliyyatının ən maraqlı tərəflərindən biri çıxarılan torpağın miqdarıdır. Qüllənin altından ümumilikdə cəmi 70 tona yaxın torpaq götürülüb.
Bu rəqəm təxminən 14 500 ton ağırlığında olan konstruksiyanın kütləsi ilə müqayisədə olduqca kiçikdir. Buna baxmayaraq, nəticə böyük olub: qüllənin zirvəsi əvvəlki vəziyyətinə nisbətən 44 santimetr geri çəkilib.
Mütəxəssislər qülləni betonla doldurmaq və ya mexaniki üsulla düzəltmək variantlarından da istifadə edə bilərdilər. Lakin belə kəskin müdaxilənin yumşaq torpaqda dayanan və 800 ildən artıq yaşı olan konstruksiya üçün əlavə risk yaratdığı düşünülüb.
Bunun əvəzinə mühəndislər torpağın təbii hərəkətindən istifadə edərək prosesi nəzarətli şəkildə həyata keçiriblər.
Xilasetmə işlərinin ümumi dəyəri təxminən 28 milyon avro qiymətləndirilir. Piza qülləsi 11 illik fasilədən sonra 15 dekabr 2001-ci ildə yenidən turistlərin üzünə açılıb.
Əməliyyat nəticəsində meyillik bucağı təxminən 3,97 dərəcəyə endirilib. Sonrakı illərdə isə qüllənin insan müdaxiləsi olmadan da bir qədər düzəldiyi müşahidə edilib. 2001-ci ildən 2010-cu illərin sonunadək zirvənin daha təxminən 4,5 santimetr geri çəkildiyi bildirilir.
Hazırda mütəxəssislər qüllənin ən azı növbəti 200 il ərzində sabit qalacağını hesab edirlər. Bununla belə, onun tamamilə şaquli vəziyyətə gəlməsi gözlənilmir. Buna səbəb həm torpağın xüsusiyyətləri, həm də əsrlər ərzində formalaşmış konstruktiv əyrilikdir.
Qüllənin ziyarətçilər üçün açıq olması isə onun təhlükəsizliyinin mühəndislər tərəfindən davamlı şəkildə nəzarətdə saxlanıldığını göstərir.
Samir
