2018-ci ildə baş verən iki güclü siklon Ərəbistan yarımadasındakı Rub əl-Xali səhrasında çəyirtkələrin kütləvi şəkildə çoxalması üçün əlverişli şərait yaradıb. İki il sonra isə bunun nəticəsində Keniya son 70 ildən çox müddətdə ən böyük çəyirtkə istilalarından biri ilə üzləşib.

HİT.az xəbər verir ki, bu barədə “Science Blog” yazıb.

2018-ci ilin mayında “Mekunu”, oktyabrında isə “Luban” siklonları Oman və Yəmənin bəzi bölgələrinə normadan təxminən beş dəfə çox – 100-300 millimetr yağıntı gətirib. Nəticədə adətən demək olar ki, yağıntı düşməyən səhrada müvəqqəti göllər yaranıb, torpaq nəmlənib və çəyirtkələrin çoxalması üçün ideal şərait formalaşıb.

İsti və rütubətli mühit çəyirtkələrin üç nəsil ərzində demək olar ki, nəzarətsiz şəkildə çoxalmasına imkan verib. Yumurtalar təxminən iki həftəyə açılır, sürfələrin inkişafı altı həftəyə yaxın davam edir və daha üç həftədən sonra yetkin fərdlər yumurta qoymağa başlayır.

Əlverişli şəraitdə bir nəsil çəyirtkələrin sayını təxminən 20 dəfə artıra bilər. Ardıcıl üç nəsil isə populyasiyanın təxminən 8000 dəfə çoxalmasına gətirib çıxara bilər.

İkinci siklon həlledici oldu

Mütəxəssislərə görə, prosesdə əsas rolu ikinci – “Luban” siklonu oynayıb. “Mekunu”dan sonra torpaq qurusaydı, ilk nəsil çəyirtkələrin məhv olması ehtimalı yüksək idi. Lakin “Luban”ın gətirdiyi yağışlar torpağı yenidən nəmləndirib və növbəti nəsillərin yaranmasına imkan verib.

2019-cu ilin yanvarına qədər böyük çəyirtkə sürüləri Səudiyyə Ərəbistanı və Yəmənə doğru hərəkət etməyə başlayıb. Yaz aylarında isə onların yayılma arealı İran, Hindistan, Pakistan, Efiopiya və Somaliyə qədər genişlənib.

Çəyirtkələr yağışların ardınca hərəkət edərək yeni rütubətli ərazilərdə yenidən çoxalıblar. 2019-cu ilin dekabrında baş verən “Pavan” siklonu Şərqi Afrikada əlverişli şəraiti daha da uzadıb.

Bir kvadrat kilometrdə 80 milyon çəyirtkə

Səhra çəyirtkəsinin yetkin fərdi təxminən 2 qram ağırlığındadır və gün ərzində təxminən öz çəkisi qədər bitki örtüyü yeyir. Lakin onların sayı müəyyən həddə çatdıqda davranışları və fiziologiyaları dəyişir və nəhəng sürülər formalaşır.

Bir kvadrat kilometr ərazidə 40-80 milyon çəyirtkə toplana bilər. Belə sürü sutka ərzində 150 kilometrədək məsafə qət edə bilir. Bir kvadrat kilometr çəyirtkə sürüsü gündə 160 tona qədər yaşıl bitkini məhv edə bilər. Bu, təxminən 35 min insanın gündəlik qida istehlakına bərabərdir.

2020-ci ilin əvvəlində Keniya 70 ildən çox müddətdə ən böyük səhra çəyirtkəsi istilası ilə üzləşib. Müharibələr və zəif monitorinq isə vəziyyəti daha da ağırlaşdırıb. Yəməndəki münaqişə səbəbindən çəyirtkələrin çoxaldığı əsas əraziləri araşdırmaq mümkün olmayıb. Somalidə də oxşar problemlər yaşanıb.

Bundan başqa, Şərqi Afrikada çəyirtkələrə qarşı mübarizə aparan qurumların resursları məhdud olub. COVID-19 pandemiyası isə pestisidlərin tədarükünü və beynəlxalq mütəxəssislərin fəaliyyətini çətinləşdirib.

Oxşar hadisələr yenidən baş verə bilər

Alimlər bu cür hadisələrin gələcəkdə təkrarlana biləcəyini düşünürlər. 2018-ci ildə Hind okeanının şimal-qərb hissəsində iki siklon, 2019-cu ildə isə səkkiz siklon qeydə alınıb. Bu, 1976-cı ildən bəri ən yüksək göstərici olub.

Mütəxəssislər okeanların istiləşməsi və iqlim dəyişikliklərinin gələcəkdə çəyirtkələrin kütləvi çoxalması üçün əlverişli şərait yaradan belə hava hadisələrinin ehtimalını artıra biləcəyini bildirirlər.

Samir